Лионел Месси халқаро майдон билан хайрлашди.

Буэнос-Айресдаги афсонавий «Монументал» стадионида ўтган ҳиссиётларга бой кечада Аргентина миллий жамоаси ўзининг энг буюк футболчиларидан бири билан хайрлашди. Месси Бенинга қарши ўртоқлик учрашувида миллий жамоадаги сўнгги ўйинини ўтказди.

Афсонавий футболчи бу тарихий учрашувни ҳам ўзига хос тарзда якунлади: гол урди ва яна икки голга ассист берди.

Кўпчилик Месси 2022-йилда Қатарда бўлиб ўтган Жаҳон чемпионатида Аргентина билан бош совринни қўлга киритганидан сўнг терма жамоадаги фаолиятини якунлайди, деб ўйлаганди.

Аммо у қолишга қарор қилди. Бундан футбол мухлислари фақат хурсанд бўлиши мумкин.

Месси 39 ёшида Шимолий Америкада ўтган навбатдаги Жаҳон чемпионатида ҳам вақт унга таъсир қилмаслигини намойиш этди. Таркиби аввалгидек кучли бўлмаган Аргентина миллий жамоасини финалгача олиб борган Месси турнирни 8 та гол ва 4 та ассист билан якунлади.

Энди у халқаро фаолиятига расман нуқта қўйди. Шу муносабат билан Мессининг Аргентина либосидаги энг унутилмас 12 лаҳзасини ёдга оламиз.

Месси «Барселона»даги илк тўлиқ мавсумининг сўнгги ойларини жароҳат сабаб ўтказиб юборган бўлса-да, 2006-йилги Жаҳон чемпионатида Аргентина миллий жамоаси таркибига киритилди.

Бутун дунё футбол мухлислари Германияда ўтказилаётган мундиалда ёш Месси ўзини қандай намоён қилишини интиқлик билан кутарди.

У Аргентина миллий жамоасининг Кот-д’Ивуарга қарши илк учрашувини захира ўриндиғида ўтказди. Аммо Сербия ва Черногорияга қарши иккинчи тур учрашувининг сўнгги дақиқаларида майдонга тушиб, дарҳол ўзини кўрсатди.

Бор-йўғи 16 дақиқалик ажойиб ўйин давомида Месси бир гол урди ва яна бир голга ассист берди.

Трибунада эса аргентиналик афсона Диего Марадона ёш футболчининг ҳаракатларини кузатиб турарди.

«У шунчаки яхши футболчи эмас. У ўзгача», — деганди Марадона ўша пайтда.

Месси Жаҳон чемпионатидаги дебютидан кейин иккинчи голини уриш учун ҳайратланарли тарзда саккиз йил кутди.

2010-йилда Жанубий Африкада ўтган мундиал Месси ва Марадона бошчилигидаги Аргентина учун муваффақиятсиз якунланган. Жамоа чорак финалда Германияга 0:4 ҳисобида ютқазган, шундан сўнг Марадона терма жамоадаги лавозимини тарк этганди.

Шу сабабли 2014-йилда Бразилияда ўтган Жаҳон чемпионатида Месси зиммасидаги босим жуда катта эди.

У эса турнирни ажойиб бошлади.

Босния ва Герцеговинага қарши 2:1 ҳисобидаги ғалабада Месси Аргентинанинг иккинчи голини урди. Кейинги турда эса Эрон дарвозасига учрашувнинг сўнгги сонияларида ажойиб гол киритиб, жамоасига ғалаба келтирди.

Гуруҳ босқичидаги сўнгги учрашувда Нигерияга қарши яна икки бор гол урди. Улардан бири жарима зарбасидан киритилган ажойиб гол эди.

2022-йилги Жаҳон чемпионатининг Австралияга қарши нимчорак финал учрашуви Месси учун профессионал фаолиятидаги 1000-ўйин бўлди.

Табиийки, у бундай муҳим санани ажойиб ўйин билан нишонлади.

Месси жарима майдони ичидан жуда аниқ зарба билан ҳисобни очди ва Аргентина 2:1 ҳисобида ғалаба қозонди.

«Уни томоша қилишнинг ўзи ўзгача. Майдонда у гўё ҳақиқий одамга ўхшамайди, худди мум ҳайкалга ўхшайди. Унинг қанчалик кучли эканини тушуниш ва ўйинни қандай кўришини кузатиш — ақл бовар қилмас ҳолат», — деганди Австралия ярим ҳимоячиси Кеану Баккус.

2012-йил июнида АҚШнинг Ист-Ратфорд шаҳрида Аргентина ва Бразилия ўртасида ўтказилган учрашув ўртоқлик мақомида бўлган бўлса-да, Месси учун ниҳоятда муҳим эди.

Чунки рақиб — Аргентинанинг азалий рақиби Бразилия эди.

Месси учта гол уриб, Аргентина 4:3 ҳисобида ғалаба қозонишига ёрдам берди.

«Бразилияни мағлуб этиш ҳар доим ёқимли. Учта голимдан жуда хурсандман», — деганди Месси учрашувдан сўнг.

Унинг дастлабки икки голи ҳам чиройли бўлган. Аммо учрашув тақдирини ҳал қилган учинчи гол алоҳида эътиборга лойиқ эди.

Месси ярим ҳимоя чизиғида тўпни қабул қилиб, олдинга интилди ва жарима майдони ташқарисидан Бразилия дарвозасининг юқори бурчагига ҳеч ким қайтара олмайдиган зарба йўллади.

«Дунёда Мессига қарши ечим топган ҳеч ким йўқ. Унга тўртта имконият бердик ва у учта гол урди. Айрим футболчиларга умуман бўш жой бериб бўлмайди», — деганди Бразилия бош мураббийи Мано Менезес.

Аргентина устози Алехандро Сабелья эса қисқа ва мазмунли фикр билдирганди:

«Лео аргентиналик эканидан омадлимиз»

Ёшко Гвардиол 2022-йилги Жаҳон чемпионатида ўзини дунёнинг энг яхши ёш ҳимоячиларидан бири сифатида намоён қилди.

«Манчестер Сити» унинг Хорватия терма жамоаси билан мундиалда ярим финалгача етиб боришидаги ўйинидан шу қадар таассуротландики, кейинги ёзда ҳимоячи учун 77 миллион фунт тўлади.

Аммо ҳатто 20 ёшли Гвардиол ҳам Қатарда Мессига қарши чора топа олмади.

Месси аввал пенальтидан ҳисобни очди. Кейинчалик эса Гвардиолни бир неча бор алдаб, ўнг қанот бўйлаб олдинга ўтди ва Хулиан Альваресга иккинчи голни уриш учун ажойиб имконият яратиб берди.

Хорватия сардори Лука Модрич ҳам Мессининг Лусаилдаги «буюклиги»ни эътироф этди.

Гвардиол эса Месси томонидан алданганидан афсусланмаслигини айтди.

«Унга қарши ўйнаганимдан хурсандман, гарчи мағлуб бўлган бўлсак ҳам. Фарзандларимга 90 дақиқа давомида Мессини қўриқлаганимни айтишим мумкин», — деганди ҳимоячи.

Аргентина ва Нидерландия ўртасидаги 2022-йилги Жаҳон чемпионати чорак финали футбол ишқибозлари хотирасида, аввало, Мессининг Науэль Молинага берган ажойиб узатмаси билан қолган.

Бу шундай пас эдики, эҳтимол бошқа ҳеч бир футболчи уни кўрмаган бўларди. Энг муҳими, Месси уни ажойиб тарзда амалга оширди.

Аммо аргентиналик мухлисларнинг катта қисми учун «Лусаил жанги» дейилганда биринчи навбатда Мессининг ўйин тугаганидан кейинги интервьюси ёдга тушади.

У Воут Вегорстга қарата:

«Сен нимага қараяпсан, аҳмоқ? Нимага қараяпсан? Кет бу ердан!» — деганди.

Кейинчалик Месси Вегорст ва Нидерландиянинг бошқа футболчилари ҳамда мураббийлар штабига нисбатан ўзини тутганидан афсусда эканини тан олди.

Учрашув давомида рекорд даражадаги 17 та сариқ карточка кўрсатилган эди.

Аммо ўша пайтда аргентиналик мухлислар Мессининг бу қизғин характерини катта завқ билан қабул қилишди.

Кўпчилик аргентиналиклар, жумладан Эрнан Креспо ҳам аввалроқ Месси Мара noнадаги «ёвузлик» ёки қаттиққўллик етишмагани сабаб сардорлик учун мос эмаслигини таъкидлаб келган эди.

Нидерландияга қарши баҳсда эса Месси ўз характерининг бошқа томонини намойиш этди.

«Ҳаммаси табиий равишда юз берди. Мен шунчаки шундай муносабат билдирдим. Ўша футболчи билан боғлиқ воқеалар ва бошқа таранг вазиятлар ҳам бўлганди. Ўйин эндигина тугаган, ҳаммаси ҳали жуда янги эди. Мен бу ҳолат билан эсда қолишни истамайман, аммо баъзида шундай воқеалар содир бўлади», — деганди Месси 2023-йилда.

2026-йилги Жаҳон чемпионатининг Мисрга қарши нимчорак финал учрашуви тугашига 11 дақиқа қолганида кўпчилик Мессининг Аргентина миллий жамоасига қайтиш қарорини муҳокама қила бошлаганди.

Аргентина 0:2 ҳисобида ортда бораётган, Месси эса биринчи бўлимда пенальтидан фойдалана олмаган эди.

Аммо у таслим бўлмади.

Месси ўнг қанотдан жарима майдонига ажойиб узатма йўллади ва Кристиан Ромеро бош билан ҳисобни қисқартирди.

Орадан атиги тўрт дақиқа ўтиб, собиқ «Барселона» ҳужумчиси қайтган тўпни кучли зарба билан дарвозага йўллаб, ҳисобни тенглаштирди.

Шу тариқа Месси Жаҳон чемпионатлари тарихида кетма-кет олтита плей-офф учрашувида гол урган илк футболчи бўлди.

Кейин Энцо Фернандес жарима вақтида Лаутаро Мартинеснинг ажойиб узатмасидан сўнг ғалаба голини урди.

Аргентина ажойиб камбекни амалга оширди. Учрашув якунида Месси, Лионель Скалони ва жамоанинг деярли барча футболчилари кўз ёшларини тия олишмади.

«Мен Лео футболни айнан шундай лаҳзалар учун ўйнашига ишонаман. Фаолиятининг ушбу босқичида у бундай ҳиссиётларни бошдан кечираётгани жуда қийин тушунтириладиган ҳолат. Бу унутилмас лаҳза, энг буюк лаҳзалардан бири», — деди Скалони.

Аргентина билан кетма-кет учта финалда мағлуб бўлган Месси 2016-йилги Америка Кубоги финалида Чилига пенальтилар сериясида ютқазганидан сўнг халқаро фаолиятини якунлашини эълон қилганди.

Бироқ аргентиналик мухлисларнинг уни қайтишга чақириши, ҳатто ўша пайтдаги мамлакат президенти Маурисио Макрининг Мессини «Худонинг совғаси» деб атагани натижасида ҳужумчи қарорини ўзгартирди.

Бу Аргентина учун жуда муҳим қарор бўлди.

2017-йил 10-октабрь куни Эквадорга қарши ЖЧ саралаш учрашувида Аргентина мундиалга чиқиш учун ғалаба қозониши шарт эди. Учрашувнинг дастлабки дақиқаларида Эквадор ҳисобни очди.

Аммо Месси босимга ҳам, Кито шаҳрининг баланд тоғли ҳудудидаги оғир шароитга ҳам эътибор бермади.

У хет-трик қайд этиб, деярли бир ўзи Аргентинани 2018-йилги Жаҳон чемпионатига олиб чиқди.

«Худога шукр, мақсадимизга эришдик», — деганди Месси учрашувдан сўнг.

Ўша куни бутун Аргентина Мессидан миннатдор эди.

Аргентина Қатардаги Жаҳон чемпионатига катта ишонч билан келганди. Жамоа Жанубий Америка чемпиони сифатида мундиалга етиб келган ва қаторasига 36 та ўйинда мағлуб бўлмаганди.

Аммо турнирнинг илк учрашувида Аргентина тарихдаги энг катта сенсациялардан бирига дуч келди.

Месси пенальтидан ҳисобни очган бўлса-да, Саудия Арабистони иккинчи бўлимда иккита гол уриб, 2:1 ҳисобида ғалаба қозонди.

Шундан сўнг Мексикага қарши иккинчи тур учрашуви Аргентина учун ҳал қилувчи аҳамият касб этди. Яна бир мағлубият жамоанинг гуруҳ босқичидаёқ турнирни тарк этишига олиб келиши мумкин эди.

Аммо яна Месси майдонга чиқди.

Учрашувнинг 64-дақиқасида Анхель Ди Мариянинг узоқдан берган узатмасини Месси жарима майдони ташқарисида қабул қилди ва ҳеч иккиланмай, пастдан кучли зарба йўллаб, Мексика дарвозасини ишғол қилди.

Аргентина кейинчалик 2:0 ҳисобида ғалаба қозонди.

«Бугун Аргентина учун янги Жаҳон чемпионати бошланди», — деди Месси учрашувдан сўнг.

У ҳақ эди. Аргентина энг катта шармандалик хавфидан чиқиб, якунда турнирнинг бош совринини қўлга киритди.

2021-йилги Америка Кубоги финалида Месси Бразилияга қарши ўйинда ўзининг энг яхши учрашувларидан бирини ўтказмаган бўлиши мумкин.

Аммо бунинг аҳамияти йўқ эди.

Чунки Аргентина финалгача етиб келишида Месси катта роль ўйнаганди. У турнир давомида жамоанинг 12 та голининг 9 тасида бевосита иштирок этди ва 5 та гол урди.

Финалда Аргентина Бразилияни 1:0 ҳисобида мағлуб этди.

Месси гол урмаган бўлса-да, бу унинг фаолиятидаги энг муҳим ғалабалардан бири бўлди.

Чунки у ниҳоят Аргентина билан катта халқаро совринни қўлга киритди.

Финал ҳуштаги янграганида Месси Маракана майдонида кўз ёшларини тия олмади ва майсага чўкиб қолди.

«Кўп марта мендан тортиб олинган орзуга эришганим учун хотиржамман. Бу худди тушдек эди. Ажойиб лаҳза. Бу содир бўлганига ишонолмадим», — деди Месси уч ой ўтиб.

Аргентинанинг 28 йиллик Америка Кубоги чемпионлиги соғинчига нуқта қўйилиши кейинчалик янада катта аҳамият касб этди.

Анхель Ди Мариянинг ғалаба голи Аргентина футболи тарихидаги энг муваффақиятли даврнинг бошланиш нуқтасига айланди.

Месси 2026-йилги Жаҳон чемпионатига келгунига қадар Марадона билан деярли барча жиҳатларда тенглашиб улгурган, айрим кўрсаткичларда эса ундан ҳам ўзиб кетганди.

Аммо унинг амалга оширмаган бир мақсади бор эди: Аргентина билан Англияни Жаҳон чемпионатида мағлуб этиш.

15-июль куни бу мақсад ҳам амалга ошди.

Учрашувнинг асосий вақти тугашига беш дақиқа қолганида Аргентина тобора ҳимояга ётиб олган Англияга қарши 0:1 ҳисобида ортда бораётган эди.

Амалдаги чемпионлар рақиб ҳимоясини ёриб ўтишда қийналишди. Ҳатто имконият топилган вазиятларда ҳам дарвоза тўсинлари Аргентина учун тўсиқ бўлди.

Аммо Аргентина бурчак тўпи орқали Англия ҳимоясини чалғитди. Месси ўзига бир нечта ҳимоячини тортиб, Энцо Фернандесга жарима майдони ташқарисидан зарба бериш учун бўш жой яратди.

Фернандес кучли зарба билан ҳисобни тенглаштирди.

Шундан кейин Англия янада чуқурроқ ҳимоялана бошлади. Аммо Месси олти метрлик жарима майдонида бир нечта икки метрлик ҳимоячилар орасидан Лаутаро Мартинесни топа олди.

Унинг аниқ узатмасидан сўнг ҳужумчи бош билан гол урди ва Аргентина финалга чиқди.

39 ёшли Месси яна бир бор икки жамоа ўртасидаги асосий фарқ бўлиб чиқди.

«Биз бу фарқни Жуд Беллингем ёки Ҳарри Кейн яратади, деб ўйлаган эдик. Аммо у — шунинг учун ҳам қирол, барча даврларнинг энг буюк футболчиси. Унинг қилаётганлари ақл бовар қилмас даражада», — деди Мика Ричардс BBC эфирида.

Мессининг мундиалдаги қаҳрамонликлари унинг оиласидаги оғир вазият фонида янада таъсирли бўлди.

Унинг отаси Хорхе турнир вақтида оғир касал эди ва Аргентина Испанияга финалда мағлуб бўлганидан кўп ўтмай вафот этди.

Месси отасига бағишлаган очиқ мактубида шундай ёзди:

«Ҳар бир ўйин тугагач, сендан келадиган хабарни кутардим ва уни соғинардим. Ўшанда вазият қанчалик жиддий эканини тушундим. Шунга қарамай, имкон қадар узоққа бориш ҳақида ўйлашда давом этдим. Сенга вақт бериш ва ўйинни томоша қилишинг учун имконият яратишни хоҳлардим. Уни ютиб, совринни сенга олиб боришни ва янгисини кўрсатишни истагандим. Аммо уддалай олмадим. Оёқларим бошқа бора олмади. Бу сафар танамга қарши курашишга ҳаракат қилдим, аммо уддалай олмадим»

Аргентина финалгача етиб келганининг ўзи ҳам Мессининг буюклигини яна бир бор намойиш этди.

Месси фаолиятининг энг буюк лаҳзаси.

Жаҳон чемпионати тарихидаги энг драматик финаллардан бирида Аргентина Франция билан 3:3 ҳисобида дуранг ўйнади. Пенальтилар сериясида эса Гонсало Монтиэль ҳал қилувчи зарбани аниқ амалга оширди.

Шу лаҳза билан Месси футбол тарихидаги энг буюк футболчи мақомини янада мустаҳкамлади.

1986-йилда Диего Марадонанинг кейин ҳеч бир футболчи Жаҳон чемпионатида Мессидай устунлик билан ўйнай олмаган эди.

Месси Қатардаги мундиалнинг ўзи иштирок этган ҳар бир плей-офф учрашувида «Энг яхши футболчи» совринини қўлга киритди.

Финалдаги икки голи унинг Жаҳон чемпионатларидаги умумий гол ва голли узатмалар сонини 21 тага етказди. Бу кўрсаткич билан у Бразилия афсонаси Пеле рекордини ҳам ортда қолдирди.

Месси, шунингдек, Жаҳон чемпионатининг «Олтин тўп»ини икки марта қўлга киритган тарихдаги ягона футболчига айланди.

Энг ҳайратланарлиси эса — у буларнинг барчасини 35 ёшида амалга оширди.

Бу ҳатто Марадонда ҳам кузатилмаган даражадаги узоқ йиллар давом этган юқори савиянинг ёрқин исботи эди.

«Лионел Мессини қарийб йигирма йил давомида кузатиш мен учун катта шараф бўлди. Бири-кетин сеҳрли, ҳайратланарли ва завқ бағишловчи футбол лаҳзалари. У футбол худоларининг бизга берган совғаси», — деб ёзганди Англия футболи афсонаси Линекер.

Энди эса Месси Аргентина миллий жамоаси билан хайрлашди. Унинг мероси эса нафақат қўлга киритилган совринлар, балки мағлубиятлардан кейин қайта туриш, босим остида жамоани ортидан эргаштириш ва миллионлаб мухлисларга унутилмас лаҳзалар тақдим этиш қобилияти билан ҳам ўлчанади.

«Мураббий менга берган ваъдасининг устидан чиқмади. Ўйин якунида мен фақат ғалаба билан ҳаммасининг тугашини ва ёлғиз қолишни истадим. Шунинг учун мухлислар билан саломлашишга бормадим. Бу — тўлиқ менинг хатойим эди ва бундай бўлмаслиги керак. Ўша ерда бизни жуда кучли қўллаб-қувватлаган мухлислардан узр сўрайман.

48 соат ўтиб, мен, мураббий ва август ойидаги суҳбатларимизда унга ҳамроҳ бўлган Симау Коутинью ўртасида суҳбат бўлиб ўтди. Бу жуда жиддий, очиқ ва ҳеч қандай ниқобсиз кечган мулоқот эди.

Биз бу «иш»ни ёпишнинг ягона йўли бор, деган фикрга келдик: мураббий менга ёпиқ эшиклар ортида айтган гапларини Симау Коутинью ҳузурида, аммо бу сафар матбуот анжуманида ҳам такрорлаши керак эди.

Келишув оддий эди: мураббий матбуот анжуманини айнан шу масаладан бошлайди ва ҳақиқатни айтиб, мавзуга нуқта қўяди. У мен ундан бирор дақиқа ўйнашни сўрамаганимни, бу йиғин учун режани айнан мураббийнинг ўзи таклиф қилганини ва унга ҳеч ким аралашмаганини айтиши керак эди. Шунингдек, мени майдонга туширмай туриб, қизишишга чиқаргани хато бўлганини ва агар бундай вазият яна такрорланса, у бундай қилмаслигини билдириши керак эди.

Мен Данияга қарши ўйнамаслигим, «Драгау»даги учрашувда эса майдонга тушишим керак эди. Буларнинг барчаси доимо Симау Коутинью ҳузурида муҳокама қилинди.Кейин мураббийнинг илтимосига кўра, у, Симау Коутинью ва Тиаго Кравейру ўртасида видеоконференция орқали учрашув ўтказилди. Унда биз аввал муҳокама қилган масалалар яна бир бор умумлаштирилди.

Қисқа ҳужжат тайёрланди. Уни шахсан ўзим маъқулладим ва менинг хабардорлигим билан, мураббийнинг илтимосига кўра, унга етказилди.

Матбуот анжуманида эса нима бўлганини ҳамма билади: у ердаги муносабат бизнинг учрашувимиздаги гапларга мутлақо ўхшамади. Мен ўзимга нисбатан ҳаққоний деб ҳисобламайдиган иборалар ва тажовузкор оҳангни эшитдим. «Мен хоҳлайман, қила оламан ва мен буюраман» деган кайфиятдаги муносабатни у шахсий суҳбатимизда, ҳатто бир кун аввал ҳам, заррача намоён қилмаган эди.

Келишувда у қуйидагиларни айтишини маъқуллагандим:

1. Криштиану учун жорий мавсумда миллий терма жамоада амал қиладиган режани шахсан ўзим таклиф қилдим.

2. У миллий терма жамоа билан қанчалик яшашини ва уни қанчалик яхши кўришини, бутун дунёдаги нуфузи қанчалик катта эканини биламан. Айниқса, 24 йил давомида терма жамоага кўрсатган оғирлиги ва ижобий таъсири жуда катта.

3. Мен Криштиануга таклиф қилган режа қабул қилинди.

4. У ҳеч қачон менинг қарорларимни шубҳа остига қўймади. У намуна бўладиган даражада садоқатли ва профессионал бўлди.

5. Норвегияга қарши ўйин мен унга тузган режанинг бир қисми эмас эди. Аммо биринчи учрашувдан кейин унинг жисмоний ҳолати тикланганини ҳис қилдим ва ундан фойдаланишим мумкинлигини айтдим. Криштиану бунга рози бўлди.

6. Пеле ёки Марадона даражасидаги футболчини қизишиш учун майдонга чиқариб, кейин ўйинга туширмаганим — менинг хатойим. Агар бугунги кунга қайтиш имконим бўлганида, бундай қилмаган бўлардим.

7. Масалага нуқта қўйиш учун айтаман: мен Криштиануни миллий терма жамоада хоҳлайман. Аслида, шунчаки хоҳламайман — уни жуда-жуда хоҳлайман. Яхшиямки, у ҳам менга ишонади. У «Ал-Наср»да ҳам менга ишонган, бу ерда ҳам ишонч билдиряпти.

8. Мухлислар билан саломлашмагани ҳақида. Биз бу ҳақда аллақачон гаплашганмиз. Миллий терма жамоа сафида 230 дан ортиқ ўйин ўтказган инсонга Португалияни севиш ҳақида мен дарс бермайман. Бу — бир лаҳзалик хафалик эди ва у ҳеч нарсани ўзгартирмайди. Ахир у мухлисларга энг кўп автограф беради, энг кўп селфига тушади ва уларга энг кўп меҳр кўрсатадиган футболчи. Мавжуд бўлмаган муаммони ўйлаб топмайлик.

Демак, бу келишилган ва айтилиши керак бўлган гапларнинг бирортасида ҳам мураббий мендан узр сўраши кераклиги ҳақида гап йўқ эди.Бу унинг менга берган ваъдасининг иккинчи марта бузилиши эди»

«Яна бир бор ваъдаси бузилишини кутиб ўтирмасдан, йиғинни тарк этишга қарор қилдим. Мен учун инсонлар ўртасидаги муносабатларда ҳақиқат ҳамон энг муҳим нарса. Қанчалик оғриқли бўлмасин, менга ҳақиқатни айтишсин.

Аслида, ўша матбуот анжумани бўлиб ўтган куни эрталаб Португалия футбол федерацияси президенти ва мураббий билан суҳбатлашганман — улар буни, албатта, тасдиқлашлари мумкин. Ўша суҳбатда яна бир бор айтдим: агар улар мени у ерда хоҳлашмаса, буни менга очиқ айтишсин. Менга нисбатан самимий бўлишлари кифоя эди. Мен буни қабул қилардим ва биз биргаликда, мен орзу қилаётганимиздек, чиройли бир якун тайёрлашимизга ва ҳеч кимнинг кўнглида хафалик қолмаслигига ваъда бердим.

Бу воқеа худди кечагидек ёдимда. Улар бир овоздан: «Йўқ», деб жавоб беришди. Яъни, менинг жойим миллий терма жамоада эканини айтишди.Қарийб 25 йиллик фаолиятим давомида ҳеч қачон, бирор марта ҳам мураббий ёки миллий терма жамоа бош мураббийининг техник ёки тактик қарорларига аралашмаганман.

Улар мендан нима қилишни сўрашса, яхши ёки ёмон — қабул қиламан. Қарорни ҳурмат қиламан. Аммо менга берилган ваъда бузилса, ўз жойим у ерда эмаслигини ҳис қиламан.

Шунингдек, йиғинни тарк этганим учун терма жамоадаги шерикларимдан ҳам узр сўрашим керак.

Мураббийнинг сўзига бўлган ишонч мутлақо бузилганига қарамай, бу суҳбатларга гувоҳ бўлганлар буни тасдиқлаши мумкин, мен бундай қилмаслигим керак эди. Бунинг учун масъулият фақат менинг зиммамда. Португалия халқидан яна бир бор узр сўрайман. Аммо мен учун инсоннинг берган ваъдасига хиёнат қилиш жуда катта аҳамиятга эга. Шу пайтдан бошлаб қолишим бутун жамоанинг ишига фақат зарар келтиришини ҳис қилдим.

Шунинг учун доимо айтганимни қилдим: агар ўзимни фойдали ҳис қилмасам, юкларимни йиғиштираман ва кетаман.Менинг бу ҳаракатим учун қандай чора кўрилиши ва қандай жазо берилиши Португалия футбол федерацияси томонидан баҳоланиши керак. Менимча, жазо тайинлашда мен учун ҳеч қандай енгиллаштирувчи ҳолат бўлмаслиги лозим. Мен оддий футболчи эмасман — жамоа сардориман. Бу эса жазони оғирлаштирувчи ҳолат ҳисобланади.

Мен аллақачон узр сўрадим. Аммо ҳар қандай хатти-ҳаракат оқибатсиз қолмаслигини яхши тушунаман. Мен каби футбол ичида бўлган ҳар қандай инсон шуни биладики, ҳар кимнинг мақоми қандай бўлишидан қатъи назар, қоидалар ҳамма учун бир хил.

Бу мавзу бўйича хайрлашув ўйинлари ҳақида жуда кўп гаплар эшитдим. Гўё менга муносиб тарзда хайрлашиш имконияти берилиши керак эмиш ва Федерация ҳам менга шундай имконият яратишни истар эмиш.Мен ҳаётда, кўпинча оч қолиб, ейишга ҳеч нарсам бўлмаган пайтларда бир нарсани ўргандим: ҳеч ким ҳеч кимга ҳеч нарсани текинга бермайди.

Барча мухлисларимга, албатта, айниқса барча португалларга ваъда бераман: бизда бир ёки бир нечта хайрлашув ўйини бўлади. Бунинг учун ҳали вақт бор.

Аммо миллий терма жамоа ҳақида ўйлаганимда, хаёлимга энг аввало рақобат келади. Мен отамнинг вафоти ҳақидаги хабарни олган куним ҳам худди шундай ўйлаганман.

Мен ўша пайтда миллий терма жамоа йиғинида эдим ва эртаси куни бўлиб ўтиши керак бўлган ўйин охиригача йиғинда қолишга қарор қилдим. Мен мамлакат учун ҳеч бир клуб учун қилмайдиган ишимни қилдим.Шунинг учун, агар жисмоний ҳолатим яхши бўлса, клубим сафида ўйнаб, умид қиламанки, голлар уриб юрган бўлсам ва менга берилиши мумкин бўлган дисквалификация жазосини ўтаб бўлган бўлсам, миллий терма жамоа учун майдонга тушишга, рақобатлашишга ва ғалаба қозонишга, худди бугунгача бўлганидек, доимо тайёр бўламан. Бор ҳақиқат шу»,-деди футболчи.

Халқаро танаффус бошланиши билан Франция миллий жамоаси Париж чеккасидаги Клерфонтен базасига йиғиларди. Ҳар сафар футболчиларнинг келиши ўзига хос мода намойишига айланиб, автотураргоҳ фотомухбирлар учун ҳақиқий «подиум» вазифасини бажарарди.

Футболчилар машиналаридан тушиб, камералар қаршисида суратга тушар, машҳур дизайнерлар брендларининг қимматбаҳо кийимларида ўз услубларини намойиш этишарди.

Кимдир нафис ва классик кўринишга эга бўлса, бошқалари ноодатий ва ҳатто ғалати образларни танларди. Уларнинг аксарияти ниҳоятда қиммат бўлган бу кийимлари туфайли Франция миллий жамоасининг йиғинга келиши ижтимоий тармоқларда тез-тез муҳокама қилинardi.

Футболчиларнинг ўзлари ҳам бу анъанага фаол қўшилиб, майдондан ташқаридаги шахсий услубларини намойиш этишдан завқланишарди.

Бироқ Клерфонтендаги «мода подиуми» энди тарихда қолди. Франция миллий жамоасининг янги бош мураббийи Зинедин Зидан бу футбол маданиятининг ўзига хос қисмига айланган анъанага кескин нуқта қўйди.

Дидье Дешам ёзда миллий жамоадан кетганидан сўнг унинг ўрнини эгаллаган Зидан дастлабки кунларданоқ ўз талабларини жорий қила бошлади.

Франция ва «Реал Мадрид» афсонаси асосий эътиборни майдондаги ишга қаратмоқчи. Шу сабабли у оммавий ахборот воситалари учун ҳам бир қатор чекловлар ўрнатди.

Жумладан, Зидан халқаро танаффус бошида футболчиларнинг Клерфонтенга келишини журналистлар томонидан тасвирга олишни тақиқлади. Энди футболчиларнинг йиғинга келиши ҳақидаги суратлар фақат Франция футбол федерациясининг расмий каналлари орқали эълон қилинади.

Испаниянинг AS нашри ёзишича, бу қарор футболчиларни ҳимоя қилиш ва уларнинг кийимлари атрофида кераксиз шов-шув юзага келишининг олдини олиш мақсадида қабул қилинган.

Зидан Франция миллий жамоасининг илк таркибини эълон қилган матбуот анжуманида ҳам телевизион камералар бўлишини истамади. Анжуман Франция футбол федерациясининг расмий каналлари орқали намойиш этилди.

Шунга қарамай, журналистларга айрим машғулотларни кузатиш ҳамда махсус аралаш зонада футболчилардан интервью олишга рухсат берилди. Бу жиҳатдан Зидан давридаги тартиб Дешам давридагидан фарқ қилади.

Футболчиларнинг ўзига ҳам янги қоидалар таъсир кўрсатмоқда. L’Équipe хабарига кўра, Зидан Клерфонтен базасига хусусий сартарошларнинг киришини ҳам тақиқлаган.

Мураббий миллий жамоа базасини ташқи таъсирлардан ҳимояланган ҳудудга айлантириб, футболчиларнинг эътиборини фақат миллий жамоа ва футболга қаратмоқчи.

Футболчиларнинг Клерфонтенга келишда энг яхши кийимларини кийиб, фотомухбирлар қаршисида суратга тушиши янги анъана эмас.

Архивларга назар ташласак, Франция футболчилари миллий жамоа базасига келганида энг яхши либосларини намойиш этиб, уларни кутиб турган журналистларга суратга тушиб келаётганига 15 йилдан ошганини кўриш мумкин.

Бу анъана Лоран Бланнинг 2010 йилда Франция миллий жамоаси бош мураббийлигига келган даврга бориб тақалади.

Ўша даврдаги суратларда Самир Насрининг Жеймс Дин тасвири туширилган футболка ва иккита Louis Vuitton сумкаси билан, Лоик Реми камарли икки қатор тугмали плащда, Флоран Малуданинг эса чарм куртка ва Chrome Hearts бош кийимида Клерфонтенга келганини кўриш мумкин.

Улар камералар қаршисида жилмайиб, қўл силкишарди. Футболчилар қисқа вақтга бўлса-да, машғулот ёки ўйин либосларида эмас, балки ҳашаматли брендлар кийимларида намоён бўлишарди.

Улар бу анъананинг дастлабки вакиллари бўлди. Шундан кейин Франция миллий жамоаси футболчиларининг йиғинга келиш суратлари халқаро футбол тақвимининг мунтазам ва кўп муҳокама қилинадиган воқеаларидан бирига айланди.

Вақт ўтиши билан футболчиларнинг йиғинга келишини суратга олиш учун нафақат газета ва спорт нашрлари, балки энг йирик мода журналлари ҳам аккредитация олишга ҳаракат қила бошлади.

«Бу биз учун жуда муҳим лаҳза. Бу яхши самара бермоқда, чунки футболчилар оммавий маданиятда танилган шахслардир», — деган GQ France журнали услуб бўлими раҳбари Адриен Коммюнье Fashion Network нашрига берган интервьюсида.

Париждаги Palais Galliera музейининг «Fashion in Motion» кўргазмаси куратори Мари-Лор Гюттон эса футболчиларнинг жамиятга таъсири тобора кучайиб бораётганини таъкидлаган.

«Футболчилар тобора кўпроқ таъсир ўтказувчи шахсларга айланмоқда. Улар киядиган ҳашаматли либослар уларни томоша қиладиган барча инсонлар учун ҳамёнбоп бўлмаслиги мумкин. Аммо бундай футболчилар одамларга илҳом бериши ва уларни бошқача кийинишга, нархи нисбатан арзонроқ брендларнинг ўхшаш маҳсулотларини танлашга ундаши мумкин», — деган Гюттон.

«Барселона» ва Франция миллий жамоаси ҳимоячиси Жюль Кунде эса бу жараёндан завқ олишини яширмаган.

«Бу жуда катта шов-шув уйғотмоқда. Мен буни ижтимоий тармоқларда кўраман, ҳатто асосий оммавий ахборот воситалари ҳам бунга эътибор қаратмоқда. Бу яхши. Футболчилар ўртасида ҳам дўстона рақобат бор. Мен бундан завқланаман, кийимларимда ўзимни яхши ҳис қиламан», — деган Кунде.

Зиданнинг тақиқи Клерфонтен автотураргоҳида йиллар давомида намойиш этилган энг яхши ва энг ноодатий образларни ёдга олиш учун айни муддао.

Албатта, 2010-йилларнинг бошидан буён мода олами анча ўзгарди. Бугунги нуқтаи назардан қараганда, ўша даврда футболчилар танлаган айрим кийимлар унчалик ҳам муваффақиятли кўринмайди.

Шунга қарамай, сўнгги йилларда айрим футболчилар ўз кийиниш услубига жиддий ёндашиб, буни ижодий майдонга айлантиришди. Натижада чиройли образлар билан бирга, нотўғри танловлари сабаб эътиборга тушган ҳолатлар ҳам кўп бўлди.

Кунденинг Клерфонтенга келиши ҳар бир халқаро танаффусда алоҳида қизиқиш билан кутиларди.

2024 йил март ойида у ноодатий образда пайдо бўлди: сариқ рангдаги бош кийим ва «fleece» устидан «Louis Vuitton»нинг бир хил услубдаги жинси курткаси ва шимини кийган. Унинг образини жуда ноодатий «Ugg Moon Boots» этиклари тўлдириб турарди.

Кейинроқ ўша йили Кунде ўзини оқлади, дейиш мумкин. У GQ журналида алоҳида мақолага сабаб бўлган образда кўриниш берди. Журнал бу услубни «Парижча, замонавий блоккор услубидаги образ» дея таърифлади. Унда «vintage adidas» Франция миллий жамоаси спорт курткаси, кенг қора шим ва «Copa Mundial» кроссовкалари бор эди.

«Ливерпуль» собиқ футболчиси Ибраима Конате ҳам миллий жамоа йиғинига келганда ўзига хос кийинишни ёқтирадиган француз футболчиларидан.

Марказий ҳимоячи 2024 йил октябрида машинасидан «Kenzo» костюмида тушиб келганида ижтимоий тармоқларда тезда тарқалди. Костюм устидан у юзини тўлиқ ёпиб турган яшил рангдаги ноодатий тўрли худини кийган эди.

Кейинчалик Конате ҳазиллашиб, Кунде билан рақобатлашишга ҳаракат қилганини айтди.

Футболчиларнинг ноодатий кийимларидан ташқари, уларнинг ниҳоятда қиммат экани ҳам Зидан нима сабабдан Клерфонтендаги медиа шов-шувига чек қўйганини тушунтириши мумкин.

Франциянинг @clothes.rap ижтимоий тармоқ саҳифаси 2024 йилдан буён футболчиларнинг кийимларини таҳлил қилиб, уларнинг умумий қийматини ҳисоблаб келмоқда.

Кўпинча футболчиларнинг кийимлари ўн минглаб еврога баҳоланади. Қимматбаҳо соатлар ҳам қўшилганда, умумий қиймат ҳатто юз минглаб еврога етади.

Масалан, Кунденинг 2024 йилдаги «блоккор» услубидаги образи соатсиз 11 660 евро деб баҳоланган.

2025 йил сентябрида эса унинг Клерфонтенга келиш образининг бир қисми 160 минг евролик «Audemars Piguet» соати бўлган.

Футболчилар оддийроқ кийинишга ҳаракат қилганда ҳам харажатлар жуда катта бўлиши мумкин.

Килиан Мбаппенинг ўтган йилги образларидан бири Dior кўйлаги ва шимлари, Dior футболкаси, Nike кроссовкалари ҳамда Hublot соатидан иборат бўлган. Унинг умумий қиймати 50 минг евродан ошган.

Бенжамен Паварнинг 2025 йил март ойидаги «Bottega Veneta» кийимлари эса соатсиз 11 690 евро деб баҳоланган.

Бундай астрономик суммалар Зидан нима учун футболчиларнинг Клерфонтенга келишини камералар қаршисидаги шоуга айлантиришни истамаётганини маълум даражада тушунтиради.

Зиданнинг қарори мантиқан тушунарли. Мураббий Франция миллий жамоасидаги асосий эътибор футбол, машғулот ва натижаларга қаратилишини истамоқда.

Энди футболчиларнинг Клерфонтенга келиши аввалгидек оммавий ахборот воситаларининг катта шоуига айланмайди. Бироқ бу футболчилар ўз услубидан бутунлай воз кечади дегани эмас. Улар истаса, миллий жамоанинг ички медиа лойиҳалари доирасида ўз образларини намойиш этишда давом этишлари мумкин.

Шундай қилиб, Франция миллий жамоасининг Клерфонтендаги машҳур «мода подиуми» ўз ниҳоясига етди.

Аммо сўнгги 15 йил давомида яратилган суратлар, ноодатий образлар ва футболчилар ўртасидаги дўстона мода рақобати Франция футболи тарихидаги ўзига хос давр сифатида хотирада қолади.

Нима деб ўйлайсиз, Зидан тўғри иш қилдими? Ўзбекистон миллий жамоаси футболчилари ҳам турли хил мода кийимларида келишса қизиқроқ бўлармиди ёки бу ҳолат миллий жамоа машғулотларига салбий таъсир кўрсатган бўлармиди? Фикрингизни изоҳларда қолдиринг.

Миллий жамоадаги 23 йил давомида сардор бир нечта мураббийлар билан ишлади ва бир неча бор шов-шувли можаролар марказида бўлди. Булар орасида капитанлик боғичини майдонга ташлаб юборишдан тортиб, машҳур «Карлуш Кейрушдан сўранг» иборасигача бўлган воқеалар бор.

Навбатдаги баҳсли ҳолат сешанба куни Мальмёда содир бўлди. Роналду Норвегияга қарши ўйинни тўлиқ захира ўриндиғида ўтказганидан бир неча кун ўтиб, терма жамоанинг умумий машғулотида иштирок этмади.

Бунгача Криштиану Португалиянинг расмий ўйинида ишлатилмаган захира футболчиси сифатида охирги марта 2008 йил 15 июнь куни — Евро-2008 доирасида Швейцарияга қарши учрашувда қолган эди. Ўшандан бери 6678 кун ўтди.

Ослодаги ўйиндан кейин финал ҳакам ҳуштаги чалиниши билан ҳужумчи дарҳол кийиниш хонасига йўл олди ва ғалабани нишонлаётган шерикларига қўшилмади.

«Карлуш Кейрушдан сўранг»

Роналдунинг Луис Фелипе Сколари билан 2003 йилдан 2008 йилгача бўлган ҳамкорлиги нисбатан тинч кечган. Унинг ўрнига келган Карлуш Кейруш эса жамоа етакчиси билан худди шундай муносабат ўрната олмади.

Тарангликнинг дастлабки белгилари 2009 йил 12 август куни пайдо бўлди. Ўша куни Роналду грипп сабаб Лихтенштейнга қарши ўртоқлик учрашувини ўтказиб юборди.

Асосий можаро эса бир йилдан сўнг Жанубий Африкадаги Жаҳон чемпионатида юз берди.

Испанияга қарши 1/8 финал учрашуви вақтида телекамералар Криштианининг бош мураббий қарорларидан норози бўлганини қайд этди. Португалия 0:1 ҳисобида мағлуб бўлди ва 63-дақиқада Давид Вилья урган голдан кейин турнирни тарк этди.Журналистлар Роналдудан мағлубият сабабларини тушунтиришни сўрашганда, у қисқа жавоб берди:

«Карлуш Кейрушдан сўранг».

2010 йил сентябрь ойида Кейруш терма жамоани тарк этди. Унинг ўрнига келган Паулу Бенту кейинчалик Роналду билан муносабатлари вақт ўтиши билан ёмонлашганини тан олган.

«Агар мендан муносабатларимиз бошидагидек қолдими, деб сўрасангиз, йўқ, деб жавоб бераман. Иерархия бўлиши керак ва унга ҳурмат билан муносабатда бўлиш лозим», — деган Бенту.

Евро-2016 олдидан кўлга ташланган микрофон

Кейинги шов-шувли воқеа Фернанду Сантуш бошчилигида содир бўлди.

2016 йил 22 июнь куни, Венгрияга қарши ҳал қилувчи гуруҳ босқичи учрашувига бир неча соат қолганида, CMTV журналисти Роналдудан ғалабага ишонаётган-ишонмаётганини сўради.

Сардор журналистнинг қўлидаги микрофонни тортиб олди ва уни кўлга улоқтирди. Бу воқеа тезда Европа оммавий ахборот воситаларида тарқалди. Испаниянинг Marca нашри Криштиану «портлаб кетгани»ни ёзган бўлса, Euronews футболчи «ўзини йўқотгани» ҳақида хабар берди.

Шунга қарамай, Португалия Венгрия билан 3:3 ҳисобида дуранг ўйнади, гуруҳдан чиқди ва кейинчалик ўз тарихида биринчи марта Европа чемпионатида ғолиб бўлди.

Уч ой ичида икки марта капитанлик боғичи ташланди

Евро-2016 ва 2019 йилги Миллатлар лигасидаги ғалабалар Роналду ва Фернанду Сантуш ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлади.Бироқ 2021 йилда капитан икки марта намойишкорона тарзда капитанлик боғичини ечиб ташлади.

Биринчи ҳолат 27 март куни Жаҳон чемпионати саралаши доирасида Сербияга қарши ўйинда содир бўлди. Учрашув якунига яқин Роналду дарвозабондан ўтиб кетган ҳолда зарба берди, аммо тўп дарвозадан чиқариб юборилди. Ҳакамлар голни қайд этмади.

Шундан сўнг Криштиану норозилик билдиргани учун сариқ карточка олди. Майдонни тарк этаётганда у капитанлик боғичини ечиб, майса устига ташлади.

Орадан уч ой ўтиб, воқеа яна такрорланди. 27 июнь куни Португалия Евро-2020 1/8 финалида Бельгияга 0:1 ҳисобида мағлуб бўлди. Роналду трибуналар томон йўл олаётганда асабий ҳолатда капитанлик боғичини ерга туширди ва кейин уни тепиб юборди. Уни терма жамоа ходими олиб қўйишига тўғри келди.

Жаҳон чемпионатида Сантуш билан можаро2022 йилги Жаҳон чемпионатида Португалия плей-офф йўлланмасини муддатидан олдин қўлга киритди.

Жанубий Кореяга қарши гуруҳдаги сўнгги учрашувда Сантуш Роналдуни 66-дақиқада майдондан олди. Капитанга бу қарор очиқ-ойдин ёқмади.Кейинги Швейцарияга қарши учрашувда Криштиану захирада қолди. Унинг ўрнига асосий таркибда майдонга тушган Гонсалу Рамуш хет-трик қайд этди, Португалия эса рақибини 6:1 ҳисобида тор-мор келтирди.

Роналду Марокашга қарши чорак финалда ҳам захирада қолди ва фақат иккинчи бўлимда майдонга тушди. Португалия мағлуб бўлди ва бу учрашув Сантуш учун миллий жамоа бошқарувидаги сўнгги ўйинга айланди.Кейинчалик мураббий Швейцарияга қарши баҳс куни эрталаб Роналдуга ўз қарорини тушунтирганини айтди.

«Биз жуда яқин муносабатларга эга эдик, аммо ўша давр уларга жиддий зарба берди. Ўйин куни эрталаб унга асосий таркибда тушмаслигини айтганимда ва сабабларни тушунтирганимда, у мени нотўғри тушунди. Унинг реакциясини тушунаманми? Ҳа, тушунаман», — деган Сантуш A Bola нашрига берган интервьюсида.

Терма жамоадаги биринчи қизил карточка

Роберто Мартинес бош мураббий этиб тайинланганидан кейин Роналдунинг мураббий билан муносабатлари қарийб икки йил давомида тинч кечди.Янги можаро 2025 йил 13 ноябрь куни содир бўлди.

Ирландияга қарши учрашувда Криштиану рақиб футболчисига зарба бергани учун қизил карточка олди. Португалия 0:2 ҳисобида мағлуб бўлиб, 2026 йилги Жаҳон чемпионатига чиқишни муддатидан олдин расмийлаштириш имкониятини бой берди.

Дисквалификация туфайли ҳужумчи Арманистонга қарши кейинги ўйинни ўтказиб юборди. Сардорисиз португаллар «Драгау» стадионида рақибини 9:1 ҳисобида йирик мағлубиятга учратди.

Жезуш билан ҳаммаси тинч бошланган эди

40 ёшли Роналдунинг 2026 йилги Жаҳон чемпионатидаги иштироки янги танқидлар тўлқинини юзага келтирди.

Бироқ Жорже Жезуш бош мураббий этиб тайинланганидан кейин сардор ва терма жамоа ўртасидаги муносабатларда янада хотиржам давр бошлангандек эди. Роналду аввалги мавсумда ҳам ушбу мутахассис қўл остида ишлаган.Норвегияга қарши ўйин ва ундан кейин Мальмёдаги машғулотда иштирок этмаслик эса яна саволларни юзага келтирди.

Терма жамоа вакиллари капитан индивидуал дастур асосида ишлаш учун меҳмонхонага қайтганини тушунтиришди. Уларнинг айтишича, меҳмонхонадаги тренажёр зали стадиондаги залга қараганда яхшироқ жиҳозланган.

Гукеш ва Синдоров ўртасидаги Жаҳон чемпионати матчи 22 ноябрдан 12 декабргача Женевада бўлиб ўтади. Биринчи классик партия 24 ноябрга белгиланган.Сизнингча, Женевада ким жаҳон чемпиони бўлади — Синдоровми ёки Гукеш?

Куни кеча жамоа Пролига 20-тур доирасида “Ғазалкент”га қарши Тошкентда ўзаро тўқнаш келди. Унда пойтахтликлар 4:1 ҳисобидаги ишончли ғалабага эришди.Маълум бўлишича, клуб сафардаги баҳсига ҳам пула топишга қийналган.

Натижада “Ғазалкент” раҳбарияти жамоанинг келиб-кетиши учун 10 миллион сўм миқдорида ёрдам пули берган. Қолаверса, футболчиларнинг овқатланишларига ҳам кўмаклашган.

ТерДУ ҳозирда молиявий муаммолар сабаб ўйинчиларга ҳам маош бера олмаяпти. Пролига турнир жадвалида сўнгги ўринни эгаллаган. Қолаверса, жамоанинг кейинги тақдири ҳам номаълум бўлиб қолмоқда.

Майкл Жордан бешинчи NBA чемпионлигини қўлга киритганидан сўнг ҳам ўзининг муваффақиятлари ҳақида гапиришни эмас, мағлубиятларини эслашни танлади.

1997 йилда «Чикаго Буллз» афсонаси Nike компаниясининг «Failure» («Муваффақиятсизлик») реклама ролигида суратга тушди. Унда Жордан буюк баскетболчи бўлиш йўлидаги хатолари, омадсиз зарбалари ва мағлубиятларини ёдга олди.

Унинг фаолиятида муваффақиятсизликлар ҳам чемпионликлар каби муҳим ўрин тутган эди.

«Чикаго Буллз»нинг чемпионлик сари йўли ҳам осон кечмаган.

1988, 1989 ва 1990 йилларда кетма-кет уч мавсум давомида «Буллз» плей-оффда «Детройт Пистонс»га имкониятни бой берди. Жордан ва унинг жамоадошлари ниҳоят 1991 йилда бу тўсиқдан ўтиб, клуб тарихидаги илк NBA чемпионлигини қўлга киритишди.

Nike рекламасида иштирок этган вақтга келиб, Жордан аллақачон 5 та NBA чемпионлиги ва 5 та мунтазам мавсум MVP совринини қўлга киритган эди.

Бироқ реклама кампанияси унинг фаолиятининг бошқа томонини кўрсатишни мақсад қилган. Унда Жордан киритилмаган зарбалар, ютқазилган учрашувлар ва жамоасига ғалаба келтира олмаган вазиятлар ҳақида гапирди.

Жордан учун муваффақият айнан мана шу мағлубиятлардан кейин шаклланган эди.

«Failure» — «Муваффақиятсизлик» ибораси орадан бир йил ўтиб янада ўзига хос маъно касб этди.

1998 йилги NBA финалида «Чикаго Буллз» яна «Юта Жазз»га қарши майдонга чиқди. Бу айнан бир йил аввалги финалда ҳам Жордан ва унинг жамоадошлари мағлуб этган рақиб эди.

1998 йил 14 июнь куни финал сериясининг олтинчи учрашувида «Чикаго Буллз» 85:86 ҳисобида ортда бораётган эди.

Жордан «Юта Жазз» ҳужумчиси Карл Мэлоуннинг тўпини олиб қўйди. Кейинги ҳужумда эса у Брайан Расселни ортда қолдириб, учрашув тугашига 5,2 сония қолганида ўрта масофадан аниқ зарба берди.

Ҳисоб 87:86 — «Буллз» фойдасига.

«Юта Жазз» қолган вақтда жавоб қайтара олмади ва «Чикаго Буллз» олтинчи NBA чемпионлигини қўлга киритди.

Бу зарба Жордан «Буллз» футболкаси остида амалга оширган сўнггиси бўлди.

Учрашувдан сўнг Жордан яна фаолиятини якунлашга қарор қилди. Бироқ у 2001 йилда NBAга қайтиб, «Вашингтон Визардс» сафида яна икки мавсум ўйнади.

Жордан «Чикаго Буллз»даги фаолиятини 6 та NBA чемпионлиги, 6 та финал MVP соврини ва 5 та мунтазам мавсум MVP мукофоти билан якунлади.

Шу тариқа, 1997 йилда унинг муваффақиятсизликларига бағишланган Nike рекламаси орадан бир йил ўтиб баскетбол тарихидаги энг машҳур лаҳзалардан бири билан чамбарчас боғланди.

Жордан ўз фаолияти давомида нафақат чемпионликларни, балки мағлубиятларни ҳам бошдан кечирди. Айнан шу йўл уни баскетбол тарихидаги энг буюк спортчилардан бирига айлантирган мероснинг муҳим қисмига айланди.

«Мен ҳаётим давомида қайта-қайта муваффақиятсизликка учраганман. Айнан шунинг учун ҳам муваффақиятга эришганман»

Майкл Керрик ёзда «Манчестер Юнайтед» бош мураббийи сифатида икки йиллик шартномага эга бўлди. Келишувда уни яна бир мавсумга узайтириш имконияти ҳам бор. Бу қарор Керрикнинг Рубен Аморим давридаги муваффақиятсиз 14 ойлик бошқарувдан кейин жамоани қутқариб, мавсумни учинчи ўринда якунлагани ва Чемпионлар лигасига йўлланмани таъминлагани ортидан қабул қилинди.

Аммо клуб Керрикка орзу қилган лавозимини бергач, унинг қўлларини трансфер бозорида боғлаб қўйди. Мураббийнинг асосий трансфер мақсадларининг бирортаси амалга ошмади, таркибдаги муҳим бўшлиқлар эса тўлдирилмай қолди.

Бу бугунги «Манчестер Юнайтед»нинг аччиқ ҳақиқатини кўрсатади. «Глейзерлар» оиласи эгалиги ва Жим Рэтклиффнинг клубдаги улуши даврида йиллар давомида йўл қўйилган хатолар натижасида жамоа гўё томидан сув ўтаётган, қувурлари бузилган ва деворларига намлик тушган уйга ўхшаб қолган. Клуб эса бу муаммоларни ҳал қилиш ўрнига, гўё уйнинг устидан янги бўёқ суртиш билан чекланмоқда.

Керрик «Манчестер Юнайтед» сафида 12 йил давомида тўп тепиб, клуб билан барча асосий совринларни камида бир мартадан қўлга киритган. У «Олд Траффорд»да сэр Алекс Фергюсон давридаги олтин йилларни ҳам, Дэвид Мойес, Луи ван Гал ва Жозе Моуриньо бошқарувида бошланган таназзулни ҳам бевосита кўрган.

45 ёшли мутахассис клубдаги яхши ва ёмон даврларни бошидан кечирган бўлса-да, у аввалги мураббийларнинг ҳеч бирига ўхшамаган даражада катта муаммога дуч келган.

Якшанба куни «Фулҳэм»га қарши баҳсда 89-дақиқада Матеус Куньянинг голи «Манчестер Юнайтед»га 1:1 ҳисобидаги дурангни тақдим этди. Натижада жамоа халқаро танаффусга беш ўйинда атиги беш очко билан чиқиб кетди. Бу клубнинг Премьер-лигадаги энг ёмон стартларидан бири бўлди.

Табиийки, босим Керрикка нисбатан тобора кучаймоқда.

Керрик мураббийлик фаолиятида ҳали уч йилга ҳам етмаган тажрибага эга. У «Мидлсбро» билан Англия чемпионшипида ишлаган. Шу сабабли «Манчестер Юнайтед» каби ниҳоятда талабчан клубни бошқариш учун унинг тажрибаси етарлилиги борасида саволлар пайдо бўлиши табиий.

Бироқ ўтган мавсум жамоани учинчи ўринга олиб чиққани унга доимий бош мураббий бўлиш имкониятини берди.

Керрик ёзги трансфер сиёсатидан жиддий зарар кўрди. Мураббий клубнинг «бозорда молиявий жиҳатдан оқилона қарорлар қабул қилиш» ҳақидаги расмий позициясини дипломатик тарзда қўллаб-қувватлаб келмоқда.

Аммо натижада унинг қўлида муваффақият учун етарлича кучли бўлмаган таркиб қолди.

Каземиро «Интер Майами»га эркин агент сифатида кетди. Мануэл Угарте эса жароҳат олган ва клуб даражасидаги талабларга жавоб бермайди, деган қарашлар мавжуд.

Шу сабабли Керрик ярим ҳимояни қайта қуриш учун «Ноттингем Форест»дан Эллиот Андерсон ва «Вест Ҳэм»дан Матеус Фернандешни асосий нишон сифатида кўрган.

Аммо Андерсон £116 миллион эвазига «Манчестер Сити»га ўтди. Фернандеш эса £85 миллионлик трансфер доирасида «Тоттенҳэм»ни танлади.

«Манчестер Юнайтед» шунингдек, «Ньюкасл» ярим ҳимоячилари Сандро Тонали ва Бруну Гимарайншнинг трансферини ҳам кўриб чиқди. Бироқ уларнинг нархи юқорилиги сабабли бу вариантлардан тезда воз кечилди. Тонали £92,5 миллион эвазига «Тоттенҳэм»га, Гимарайнш эса £75 миллионга «Арсенал»га ўтди.

«Юнайтед» якунда «Астон Вилла» футболчиси Юрий Тилеманснинг £35 миллионлик товон пулини тўлади. Шунингдек, «Челси»дан Андре Сантос £48 миллион эвазига олиб келинди. Сантос ўтган мавсум Премьер-лигада бор-йўғи 13 учрашувни асосий таркибда бошлаган эди.

Ўтган ой эса «Брайтон»дан Карлос Балеба £65 миллион эвазига трансфер қилинди. Бироқ Камерун терма жамоаси футболчиси жароҳат билан келгани сабабли ҳали «Манчестер Юнайтед» сафида майдонга тушгани йўқ.

Керрик чап қанот ҳимоячиси позициясини ҳам кучайтиришни хоҳлаган. Аммо 31 ёшли Люк Шоуга муносиб захира ёки унинг узоқ муддатли ўрнини босадиган футболчи ҳам олиб келинмади.

Шу тариқа Тилеманс, Сантос ва Балеба трансферларига жами £150 миллион сарфланди. Бу «Манчестер Юнайтед»нинг ёзги трансфер ойнасидаги барча харажатлари бўлди.

Таққослаш учун, «Тоттенҳэм» £315 миллион, «Челси» £348 миллион, «Манчестер Сити» эса £451 миллион сарфлади. «Ливерпуль» (£227 миллион) ва «Арсенал» (£195 миллион) ҳам «Юнайтед»дан кўпроқ маблағ ишлатди. Ҳатто Премьер-лигага янги чиққан «Ипсвич» (£190 миллион) ва «Ҳалл Сити» (£151 миллион) ҳам бу борада «Манчестер Юнайтед»дан ортда қолмади.

Демак, Керрик клубни Чемпионлар лигасига олиб чиққанидан сўнг, «Манчестер Юнайтед»нинг трансфер бюджети «катта олтилик»даги барча рақиблариникидан камроқ бўлди. Қолаверса, икки янги иштирокчи клуб ҳам ундан кўпроқ маблағ сарфлади.

Клуб раҳбариятининг позициясига кўра, Рэтклифф бошчилигидаги янги тизим «Манчестер Юнайтед»ни «Глейзерлар» давридаги йиллар давомида қилинган ортиқча харажатлардан кейин молиявий жиҳатдан барқарор ҳолатга қайтаришга уринмоқда.

«Глейзерлар» тежамкорлик билан боғлиқ обрўга эга бўлишига қарамай, футболчиларнинг трансферлари ва маошларига жуда катта маблағ сарфланган.

Сўнгги 10 йил давомида «Манчестер Юнайтед» футболчиларга трансфер тўловлари ва маошлар учун жами £1,8 миллиарддан ортиқ маблағ сарфлаган. Бу даврда фақат «Челси» ва «Манчестер Сити» кўпроқ харажат қилган.

Дэвид де Хеа, Алексис Санчес, Жейдон Санчо, Каземиро ва Маркус Рэшфорд каби футболчиларга жуда катта маошлар тўланган. Ҳозир эса ушбу даражадаги маошни олаётган футболчилардан фақат Рэшфорд қолган — у ҳафтасига £325 минг ишлаб топади.

«Глейзерлар» давридаги бошқарувдаги муаммолар ва Рэтклифф жорий қилаётган харажатларни қисқартириш сиёсати натижасида Керрик таркибни кескин янгилашга муҳтож ҳолатда қолди.

Жорий мавсумда «Манчестер Юнайтед» асосий таркибининг ўртача ёши 28,3 ёшни ташкил қилмоқда. Бу кўрсаткич бўйича ундан фақат «Астон Вилла» юқорида — 28,8 ёш.

Бундан ташқари, таркибда бир қатор жиддий муаммолар мавжуд.

Люк Шоу ва Диогу Далотнинг позицияларида уларга муносиб рақобат ярата оладиган футболчилар йўқ.

Марказий ҳимояда эса тажрибали ва соғлом ҳолатда бўлган атиги икки футболчи — Гарри Магуайр ва Лисандро Мартинес бор.

Ярим ҳимояда тезлик ва ижодкорлик етишмайди.

Ҳужум чизиғида эса Маркус Рэшфорднинг «Астон Вилла» ва «Барселона»даги 18 ойлик ижара давридан сўнг қайтиши ҳам жамоа таркибидаги мувозанатга таъсир кўрсатди. Рэшфорд жорий мавсумнинг дастлабки беш учрашувида гол ҳам, ассист ҳам қайд эта олмади.

Энг муҳими, агар Керрик эртагаёқ истеъфога чиқарилиб, унинг ўрнига тажрибали мутахассис ёки Премьер-лигада ўзини кўрсатган ёш мураббий, масалан, «Брайтон»дан Фабиан Хюрцелер ёки «Брентфорд»дан Кит Эндрюс тайинланса ҳам, «Манчестер Юнайтед»даги асосий муаммолар йўқолмайди.

Чунки масала фақат мураббийда эмас.

Жамоада етарли сифатга эга бўлмаган позициялар мавжуд, таркибни кучайтириш учун эса клуб томонидан зарур даражада сармоя киритилмаяпти.

Шу сабабли Керрикнинг «Манчестер Юнайтед»даги вазифаси тобора мураккаблашмоқда. Мураббийдан натижа талаб қилинмоқда, бироқ унинг ихтиёридаги таркиб жамоа олдига қўйилган мақсадларга жавоб бериши учун етарлича кучайтирилмаган.

«Манчестер Юнайтед»даги муаммоларни фақат бош мураббий алмашинуви орқали ҳал қилиш қийин кўринади. Клуб олдида таркибни янгилаш, трансфер сиёсатини қайта кўриб чиқиш ва узоқ муддатли стратегияни шакллантириш каби каттароқ вазифалар турибди.

Рене Игита ҳақида гап кетганда, футбол мухлисларининг кўз олдига биринчи навбатда унинг 1995 йилда «Уэмбли» стадионида Англияга қарши амалга оширган машҳур «Чаён зарбаси» келади.

Бошқалар эса уни Колумбия футболидаги олтин даврнинг энг ёрқин тимсолларидан бири сифатида эслайди. Яна кимдир Игитани мамлакат тарихидаги энг машҳур наркобаронлардан бири Пабло Эскобар билан очиқ алоқада бўлган футболчи сифатида билади.

Игита эса ўзини «мукаммал даражада номукаммал инсон» деб таърифлаган.

Унинг собиқ жамоадоши Карлос Вальдеррама эса шундай деган:

«Ҳа, у ақлдан озган. У жинни, лекин яхши жинни»

Игита 40 дан ортиқ гол урган, дарвозабонлар ҳақидаги тасаввурни ўзгартирган, футбол қоидаларига таъсир кўрсатган ва ҳатто Пабло Эскобар билан боғлиқ одам ўғирлаш ишида воситачи бўлган.

Унинг ҳаёти футбол тарихида ўхшаши кам учрайдиган ҳикоялардан биридир.

Рене Игита ёшлигида онасидан айрилган ва уни бувиси тарбиялаган. У Медельин кўчаларида футбол ўйнаб улғайди.

Қизиғи шундаки, Игита дастлаб ҳужумчи бўлишни истаган.

Маҳаллий турнирлардан бирида мактаб жамоасининг дарвозабони жароҳат олгач, Игита дарвозани қўриқлашга мажбур бўлди. Жамоаси мусобақада ғолиб чиқди ва шундан кейин у дарвозабонликка жиддий киришди.

Аммо ҳужумчилик инстинкти унинг қонида қолиб кетди.

Игита профессионал фаолиятини «Мильонариос»да бошлади. У ерда асосий таркиб футболчисига айлана олмаган бўлса-да, ўтказган бир нечта учрашуви «Атлетико Насьонал» скаутларининг эътиборини тортди.

1986 йилда Медельин клуби уни захира дарвозабон сифатида ўз сафига қўшиб олди.

Аммо унинг «Атлетико Насьонал»даги дебюти кутилмаган тарзда юз берди.

Игита иккинчи бўлим бошланишида захира ўриндиғида ўтирганди. Шу пайт қовурилган чўчқа гўштининг ҳиди уни ўзига тортиб, у стадионнинг бошқа қисмига чиқиб кетди.

Айни вақтда асосий дарвозабон қизил карточка олди ва захира посбонни излаш бошланди.

«Стадион диктори: «Хосе Рене Игита, зудлик билан «Атлетико Насьонал» захира ўриндиғига келинг», деганини эшитдим. Мен югуриб чиқдим. Мураббий Анибал Руис менга: «Игита, сенинг бошингга нима бўлди? Майдонга туш», деди», — деб эслаган эди у.

Игита майдонга тушиб, қисқа вақт ичида яхши ўйин кўрсатди. Кейинчалик асосий дарвозабон клубни тарк этгач, у жамоанинг биринчи рақамли посбонига айланди.

Бўйи атиги 175 сантиметр атрофида бўлган Игита анъанавий дарвозабонларга ўхшамасди. У жарима майдонидан узоққа чиқиб, ҳужумчиларга қарши курашарди, тўпни олиб, рақиб футболчиларини алдаб ўтарди ва ҳужумларга қўшиларди.

У ҳатто рақиб жарима майдонигача етиб бориб, ҳужумчиларга ёрдам берарди.

Пенальтиларни қайтариши билан машҳур бўлишнинг ўзи етарли эмасдек, Игита уларни ўзи ҳам тепарди. У жарима зарбаларидан ҳам гол урган.

Тез орада стадионлар «Эль Локо» — «Жинни» лақабини олган дарвозабонни кўриш учун мухлислар билан тўла бошлади.

Вальдеррама бу ҳақда:

«Одамлар унинг ўйин услубига қараб, ўзига бино қўйган деб ўйлашарди. Йўқ, у шунчаки шундай эди», — деган.

Игитанинг фаолиятидаги энг катта муваффақиятлардан бири 1989 йилда юз берди.

«Атлетико Насьонал» Либертадорес кубоги финалида Парагвайнинг «Олимпия» клубига қарши баҳс олиб борди.

Биринчи учрашувда колумбияликлар 0:2 ҳисобида мағлуб бўлишди. Жавоб учрашувида эса «Атлетико Насьонал» икки гол уриб, умумий ҳисобни тенглаштирди ва ғолиб пенальтилар сериясида аниқланадиган бўлди.

Айнан шу ерда Игита ҳақиқий қаҳрамонга айланди.

У «Олимпия»нинг биринчи пенальтисини қайтарди. Серия давомида навбат Игитага келганида эса дарвозабоннинг ўзи бешинчи пенальтини аниқ амалга оширди.

Серия кескин тус олди. Игита яна бир нечта зарбани қайтарди, бироқ жамоадошлари ҳам имкониятларни бой беришди.

Охир-оқибат Леонель Альварес ҳал қилувчи пенальтини голга айлантириб, «Атлетико Насьонал»га 5:4 ҳисобидаги ғалабани тақдим этди.

Шу тариқа «Атлетико Насьонал» Либертадорес кубогини қўлга киритган тарихдаги илк Колумбия клубига айланди.

Ўша йилнинг охирида колумбияликлар қитъалараро кубокда Европа чемпиони «Милан»га қарши майдонга тушди.

Игита бошчилигидаги «Атлетико Насьонал» таркиби Марко ван Бастен, Карло Анчелотти, Франк Райкард, Паоло Мальдини ва Франко Барези каби юлдузларга қарши 118-дақиқагача муносиб қаршилик кўрсатди.

Аммо Альберико Эвани қўшимча вақтнинг сўнгги дақиқаларида «Милан»га ғалаба голини олиб келди.

1990 йилги Жаҳон чемпионати Колумбия учун катта воқеа эди. Жамоа мундиалда иккинчи марта қатнашayotgan ва 28 йиллик танаффусдан сўнг турнирга йўлланма олганди.

Игита эса терма жамоанинг асосий футболчиларидан бири эди.

Колумбия гуруҳ босқичини БАА устидан 2:0 ҳисобидаги ғалаба билан бошлади. Кейин Югославияга 0:1 ҳисобида ютқазди ва кейинги босқичга чиқиш учун ГФРга қарши баҳсда очко керак эди.

Игита ўзининг одатий жасур услубидан воз кечмади ва кучли рақибга қарши ҳам дарвозадан узоққа чиқиб ўйнади. Колумбия сўнгги дақиқаларда ҳисобни тенглаштириб, кейинги босқичга йўл олди.

Аммо Камерунга қарши 1/8 финал учрашувида унинг таваккалга асосланган услуби салбий оқибатга олиб келди.

Асосий вақт 0:0 ҳисобида якунланди. Қўшимча бўлимда Роже Милла Игитани доғда қолдириб, Камерунни олдинга олиб чиқди.

Орадан икки дақиқа ўтиб, Игита тўп билан Колумбия ярим майдонининг юқори қисмида пайдо бўлди. У тўпни жамоадошига узатмоқчи бўлди, бироқ узатма ноаниқ чиқди.

Милла тўпни эгаллаб, дарвоза томон югурди. Игита вазиятни тузатишга уринди, аммо ҳужумчи уни алдаб ўтиб, иккинчи голни урди.

Колумбия мундиални тарк этди.

Шунга қарамай, терма жамоа мамлакатга қайтгач, футболчиларни минглаб мухлислар қаҳрамонлардек кутиб олди.

Игитанинг ҳаётидаги энг баҳсли саҳифалардан бири Пабло Эскобар билан алоқалари бўлган.

1980-йилларнинг охирида «Атлетико Насьонал» Жанубий Америка футболидаги кучли жамоалардан бирига айланди. Клуб Медельин шаҳрининг футбол рамзига айланаётган бир пайтда наркокартеллар мамлакат футболига катта таъсир кўрсатарди.

Пабло Эскобар ҳам «Атлетико Насьонал» билан яқин алоқада бўлган.

1988 йилда ҳакам Армандо Перес ўзларини бир нечта клублар номидан иш юритаётган гуруҳ вакиллари деб таништирган шахслар томонидан ўғирлаб кетилди. У 20 соат давомида асирликда сақланди.

1989 йилда эса «Атлетико Насьонал» Либертадорес кубогини қўлга киритганидан олти ой ўтиб, ҳакам Альваро Ортега отиб ўлдирилди.

Бу воқеа Колумбия футболи учун оғир оқибатларга олиб келди ва мамлакат чемпионати мавсуми якунланмасдан бекор қилинди.

Игитанинг Эскобар билан муносабатлари эса 1990-йиллар бошида жамоатчилик эътиборига тушди.

1991 йилда дарвозабон Эскобарнинг «Ла Катедраль» деб номланган шахсий қамоқхонасига ташриф буюрди. У ердан чиқаётганида журналист ундан Эскобар билан дўстми, деб сўради.

«Ҳа. Бунинг ғалати жойи йўқ. Мен ҳеч кимдан қарздор эмасман. Журналистлар сарлавҳаларни яратади. Мамлакатимиз обрўсини ҳам сизлар яхши ёки ёмон томонга ўзгартирасизлар», — деган Игита.

У Эскобар билан танишуви ҳақида кейинчалик Netflix’нинг «Higuita: The Way of the Scorpion» ҳужжатли фильмида ҳам гапирган.

Игита ҳар доим жиноий фаолиятга алоқадор бўлганини рад этиб келган.

1993 йил май ойида Медельинда Марсела исмли ўсмир қиз ўғирлаб кетилди.

Унинг сўзларига кўра, икки мотоциклдаги одам автомобилни тўхтатиб, ҳайдовчини машинадан туширишган ва қизни номаълум жойга олиб кетишган.

Марсела бир ой давомида бир хонада қамалиб сақланган.

«Ҳар куни менга бирор ёмон нарса қилишларидан қўрқардим. Мени зўрлашларидан ёки тирик қолмаслигимдан қўрқардим», — деб эслаган у.

Ўғирлашдан кўп ўтмай, «Атлетико Насьонал» президенти Игитага мурожаат қилди.

«Клубнинг ашаддий мухлиси муаммога дуч келди», — дейишди унга.

Игита нима учун бу ишга алоқадор бўлиши кераклигини сўраганида, унга шундай жавоб берилди:

«Сен таниқли ва ҳурматга эга одамсан. Қизга ҳеч нарса бўлмаслиги учун воситачи бўласан»

Игита рози бўлди.

Кейинчалик маълум бўлишича, ўғирлаб кетилган қиз Пабло Эскобар билан алоқадор бўлган Луис Карлос Молина Йепеснинг қизи эди.

Молина «Атлетико Насьонал»нинг йирик инвесторларидан бири ва Медельин картели билан алоқадор шахс сифатида танилган.

Ўғирлаб кетувчилар қизни озод қилиш учун 3 миллион доллар талаб қилишган.

Игита музокараларда воситачи бўлишга рози бўлди ва тўлов жараёнида иштирок этди.

Игита тўлов учун пулни олиб, воқеалар ривожини кутди.

Охир-оқибат, қизни озод қилиш жараёнида у бевосита иштирок этди.

Марсела бир ой давомида қамалган хонадан чиқарилиб, автомобилда олиб кетилди ва университет яқинида туширилди.

Айнан шу ерда Игита уни олиб кетиши керак эди.

Дарвозабон автомобилдан тушганида, талабалар уни ўраб олиб, дастхат сўрай бошлашди. Марсела ҳам унинг олдига келганида, Игита дастлаб унинг кимлигини тушунмади.

Вазиятни англагач, қизни машинасига ўтқазиб, ота-онасининг уйига олиб кетди.

«У ҳам қўрқаётган эди. Менимча, иккимиз ҳам қўрқардик. У мени уйга хавфсиз етказиш учун ҳамма нарсани қилди. Йўл-йўлакай қизил чироқлардан ўтдик, ҳатто йўл четидан ҳайдаддик», — деб эслаган Марсела.

Қиз уйига қайтарилгач, оиласи Игитага миннатдорчилик билдирди. Унинг сўзларига кўра, қизнинг отаси унга тахминан 50 минг доллар берган. Игита пулни олишни бир неча бор рад этган, бироқ оила уни қабул қилишга кўндирган.

Шундан кейин унинг муаммолари бошланди.

Игита прокуратурага чақирилди. У воқеа ҳақида тушунтириш бериб, уйига қайтишини кутганди.

Аммо дарвозабон кейинги тўққиз ойини қамоқда ўтказди.

Прокуратура унинг одам ўғирлаш жараёнидаги воситачиликдан молиявий фойда кўрганини ва ўша йили кучга кирган қонунни бузганини таъкидлади.

Игита эса пул ишлаш ниятида бўлмаганини, фақат қизнинг ҳаётини сақлаб қолиш учун ўзини хавф остига қўйганини айтди.

Кейинчалик унга қўйилган айбловлар бекор қилинди.

Бироқ полиция ундан Пабло Эскобарнинг қаерда яширинганини билишга ҳаракат қилди.

«Улар менга: «Паблони топширсанг, қамоққа тушмайсан», дейишди. Кейин мени ҳақорат қилишни ва босим ўтказишни бошлашди», — деб эслаган Игита.

Унинг қамоққа олиниши Колумбияда катта шов-шувга сабаб бўлди. Марсела эса ўз қутқарувчисини телевизорда жиноятчилар билан боғлиқ шахс сифатида кўрганидан ҳайратда қолди.

Игитанинг қамоқда ўтказган даври унинг оиласига ҳам оғир таъсир кўрсатди.

Игита қамоқда бўлган пайтда Колумбия терма жамоаси тарихий натижаларни қайд этди.

1993 йил сентябрь ойида Колумбия Буэнос-Айресда Аргентинани 5:0 ҳисобида мағлуб этиб, 1994 йилги Жаҳон чемпионатига йўлланма олди.

Учрашувдан сўнг футболчилар кийиниш хонасида Игитанинг номини ҳайқиришди. Жамоадошлари унинг озод этилишини талаб қилиб, ғалабани қамоқда бўлган дарвозабонга бағишлашди.

Пабло Эскобар 1993 йил декабрида Колумбия куч тузилмалари томонидан ўлдирилди.

Кўп ўтмай Игита ҳам айбловларсиз озод қилинди ва яна Колумбия терма жамоасига қайтди.

Кейинчалик у реклама ролиги суратга олинаётган пайтда «Чаён зарбаси» ғоясини ўйлаб топди. Икки йил давомида жамоадошлари унга баланд тўплар узатиб, у оёқларини юқорига кўтариб қайтариб юрди.

Ниҳоят, 1995 йилда «Уэмбли»да Англияга қарши ўртоқлик учрашувида Игита футбол тарихидаги энг машҳур сейвларидан бирини амалга оширди.

У орқага эгилиб, оёқларини бошининг устидан олиб ўтган ҳолда тўпни қайтарди.

Бу лаҳза Игитанинг фаолиятидаги энг машҳур кадрга айланди.

Аммо унинг ҳаёти фақат «Чаён зарбаси»дан иборат эмас эди.

Рене Игита — дарвозабонлик чегараларини ўзгартирган, футбол майдонида таваккал қилишдан қўрқмаган ва ҳаётида футбол тарихидаги энг ноодатий воқеаларни бошдан кечирган футболчи.

Унинг ҳикояси Колумбия футболидаги олтин давр, Пабло Эскобар даври ва ўша йиллардаги мамлакат ҳаётининг мураккаб манзараси билан чамбарчас боғлиқ.

Шу сабабли Игита футбол тарихида нафақат ўзининг ноодатий сейв ва голлари, балки ҳаёт йўли билан ҳам алоҳида из қолдирган афсоналардан бири бўлиб қолади.

«Реал Мадрид» Испания чемпионатининг 7-турида «Атлетико Мадрид»га 1:2 ҳисобида мағлуб бўлди. Якшанба оқшомида бўлиб ўтган Мадрид дербиси «Қироллик клуби»нинг ўйинидаги қатор муаммоларни яна бир бор юзага чиқарди.

Испаниялик таҳлилчилар жамоанинг техник ва тактик жиҳатдан қийинчиликларга дуч келаётганини таъкидлашди. Мағлубиятдан сўнг «Реал Мадрид» турнир жадвалида тўртинчи ўринга тушиб кетди ва пешқадам «Барселона»дан олти очкога ортда қолди.

Учрашувдан кейин Моуриньо футболчиларининг ҳаракатларидан ҳафсаласи пир бўлмаганини, улар бор кучини ишга солганини айтди. Португалиялик мутахассис асосий эътиборни ҳакамлик қарорларига қаратди.

Бироқ Испания телевидениеси ва радиосидаги таҳлилчилар вазиятга бошқача баҳо берди. Улар асосий муаммо жамоанинг ўз ўйинида эканини таъкидлашди.

«El Chiringuito» дастурида Фран Гарридо «Реал Мадрид»нинг дербидаги ўйинини кескин танқид қилди. Унинг фикрича, жамоа майдонда аниқ режа ва ўзига бўлган ишончни намойиш эта олмади.

Гарридо, шунингдек, жамоада яна бир марта алмаштириш имконияти бўлганига қарамай, Карлос Эспай нега майдонга туширилмаганини савол остига олди.

У «Атлетико»нинг иккинчи голида «Реал Мадрид» ҳимоячиларининг жойлашувини ҳам кескин танқид қилди.

«Реал Мадрид»да айрим футболчиларга жой йўқ. Иккинчи голда эса уларнинг барчаси нотўғри позицияда эди. Бу жамоанинг ҳимоядаги ҳолати жуда ёмон», — деди Гарридо.

У, шунингдек, мавсумнинг дастлабки етти туридаёқ «Барселона» билан орадаги фарқ олти очкога етганини «Реал Мадрид» учун хавотирли ҳолат сифатида баҳолади.

«Cadena SER» радиосида фикр билдирган Алваро Бенито эса «Реал Мадрид»даги муаммоларни фақат битта учрашув билан боғлаш нотўғри эканини таъкидлади.

Унинг фикрича, жамоада бир неча мавсумдан бери такрорланаётган камчиликлар мавжуд.

«Агар биз икки йилга яқин вақт давомида майдонда айнан бир хил муаммоларни кўраётган бўлсак, демак, муаммо анча чуқур. Футболчилар ўзгаради, аммо сценарий ўша-ўша», — деди Бенито.

Томас Ронссеро эса «Реал Мадрид»нинг Мадрид дербиларидаги сўнгги муваффақиятсизликларига эътибор қаратди. Унинг фикрича, жамоа учрашувлар мураккаблашган пайтда керакли реакцияни кўрсата олмаяпти.

«Моуриньо бизнинг сўнгги умидимиз эди. Агар бу умид ҳам оқланмаса, демак, бу муаммо икки йилдан бери давом этмоқда», — деди Ронссеро.

Танқидлар жамоа таркибини танлаш ва айрим юлдузларнинг ўйинига ҳам қаратилди.

Айниқса, Дин Хавсен қизил карточка олганидан кейин 54-дақиқада алмаштирилган Винисиус Жуниорнинг ўйиндан олиниши муҳокамаларга сабаб бўлди.

Ронссеро Ян Диомандека асосий таркибда имконият бериш, Винисиусни эса захирада қолдириш кераклигини таъкидлади. У жамоада индивидуал юлдузликка эмас, умумий манфаатга эътибор қаратиш лозимлигини айтди.

«Мен бизнинг эгомиздан воз кечишимизни истайман. Юлдуз — Беллингем», — деди Ронссеро.

Килиан Мбаппенинг ўйини ҳам эътибордан четда қолмади. «SER» радиосида фикр билдирган Хави Эрраис француз ҳужумчисининг дербидаги ҳаракатларини танқид қилди.

«Мбаппенинг ўйинини тушуна олмаяпман. У ҳеч бўлмаганда югуриши керак эди», — деди Эрраис.

«Атлетико Мадрид»га қарши учрашувдаги мағлубият «Реал Мадрид» учун шунчаки уч очко йўқотиш билан чекланиб қолмади.

Дербидан кейин Испания футбол экспертлари жамоанинг тактикаси, Моуриньонинг қарорлари, таркиб танлови ва айрим етакчи футболчиларнинг ўйинини кенг муҳокама қила бошлади.

Мавсумнинг дастлабки етти туридан сўнг «Реал Мадрид» «Барселона»дан олти очко ортда қолмоқда. Энди Моуриньо жамоаси учун навбатдаги учрашувларда натижа билан бир қаторда ўйин сифатини ҳам яхшилаш муҳим вазифага айланади.

«Барселона» ҳимоячиси Андреас Кристенсен яна жароҳат олди. Даниялик футболчининг чап оёғи сон мушагининг тўғри мушагида (rectus femoris) шикастланиш аниқланган. Шу сабабли у яқин ҳафталарда майдонга туша олмайди.

«Барселона» якшанба куни Кристенсеннинг жароҳати бўйича расмий тиббий хулосани эълон қилди. 30 ёшли футболчи жароҳатни шанба куни «Севилья»га қарши учрашувда олган.

Кристенсен эрталаб тиббий кўриклардан ўтказилди. Текширувлар унинг чап сон мушагида жароҳат борлигини тасдиқлади.

Клуб баёнотида қайд этилишича, футболчи «келгуси ҳафталарда жамоага ёрдам бера олмайди. Унинг сафга қайтиш муддати жароҳатнинг тикланиш жараёнига боғлиқ бўлади»

Кристенсен «Севилья»га қарши учрашувни асосий таркибда бошлади. Бунгача у «Расинг»га қарши баҳсда ҳам илк дақиқалардан майдонга тушганди.

Даниялик ҳимоячи Андалусия клубига қарши ўйинда бразилиялик Рафиньянинг ҳисобни очишига сабабчи бўлган ҳужумда иштирок этди.

Бироқ Кристенсен учрашувни охиригача давом эттира олмади.

Жароҳат 58-дақиқада Рубен Варгас билан тўқнашув вақтида юз берди. Даниялик футболчи дарҳол чап оёғида муаммо борлигини сезди ва зудлик билан тиббий ходимларни чақирди.

Учрашувни давом эттиришнинг имкони бўлмагани сабабли Кристенсен майдонни оқсоқланган ҳолда тарк этди.

Захира ўриндиғига ўтирганидан сўнг эса у кўз ёшларини тия олмади. Футболчининг навбатдаги жароҳати унинг мавсум давомида ритмга киришига яна бир бор тўсқинлик қилди.

Кристенсеннинг «Барселона»даги фаолияти сўнгги йилларда жароҳатлар билан боғлиқ муаммолар сабаб тез-тез узилишларга олиб келмоқда.

Ушбу жароҳатлар футболчининг жамоага мунтазам ёрдам беришига халақит бермоқда. Шунга қарамай, клуб ўтган йилнинг июлида у билан шартномани 2028 йилгача узайтирганди.

2025/26-йилги мавсумда Кристенсен хочсимон боғламидаги жароҳат сабаб «Барселона» ва Дания терма жамоаси сафида жами 32 та учрашувни ўтказиб юборди. Бундан ташқари, мушакларидаги оғриқ сабаб яна учта баҳсда иштирок эта олмади.

2024/25-йилги мавсумда ҳам вазият деярли шундай кечган. Ахилл пайидаги муаммо туфайли ҳимоячи 37 та учрашувни ўтказиб юборган. Мушакларидаги оғриқ эса уни яна 16 та баҳсдан четда қолдирган.

Энди Кристенсеннинг чап сон мушагидаги янги жароҳати унинг Ханси Флик бошқарувидаги «Барселона» таркибидан яна бир неча ҳафтага четда қолишига сабаб бўлади.

Унинг майдонга қачон қайтиши эса тикланиш жараёнига боғлиқ.

Фаолиятининг охирига яқинлашган футболчилар олдида одатда бир нечта йўл қолади. Кимдир катта маош эвазига бошқа чемпионат ёки қуйи дивизионга йўл олади, яна кимдир эса ўз шаҳрига, тарбия топган клубига қайтиб, мухлисларига яна бир бор қувонч улашишни истайди.

Бундай трансферлар кўпинча молиявий манфаатдан кўра ҳиссий боғлиқлик ва садоқат билан изоҳланади. Масалан, Андер Эррера 15 йиллик танаффусдан сўнг «Реал Сарагоса»га қайтиб, бутун маошини клуб фондига беришга қарор қилган.

2025-йилда Анхел Ди Мария ҳам «Росарио Сентрал»га эркин агент сифатида қайтди. Аргентиналик футболчи жамоанинг 1987-йилдан бери илк бор мамлакат чемпионлигини қўлга киритишида муҳим рол ўйнади.

Қуйида фаолиятининг сўнгги босқичини ўзининг болалик клубларида ўтказган етти нафар машҳур футболчи ҳақида сўз юритамиз.

Руй Кошта ўз авлодининг энг маҳоратли ярим ҳимоячиларидан бири бўлган. У майдонда нафис ҳаракатлари, ажойиб техникаси ва исталган нуқтадан аниқ пас бера олиши билан ажралиб турарди.

Португалиялик футболчи 2001–2006-йиллар давомида «Милан» сафида тўп тепиб, Италия чемпионлиги ва УЕФА Чемпионлар лигасида ғалаба қозонди. Ўша даврдаги «россонери» таркибида Паоло Малдини, Андреа Пирло, Кака ва Андрей Шевченко каби юлдузлар ҳам бор эди.

Аммо Руй Коштанинг футболчилик шахсияти айнан «Бенфика»да шаклланган. 1994-йилда клубни тарк этиб, «Фиорентина»га йўл олганида у бир кун келиб яна Лиссабонга қайтишга ваъда берганди.

У ваъдасида турди. 2006-йил май ойида «Милан» билан шартномасини бекор қилиб, «Бенфика»га қайтди.

Руй Коштанинг қайтиши нафақат ностальгия билан боғлиқ эди. У оғир даврни бошдан кечираётган клубга ёрдам беришни ҳам истарди. «Бенфика» 2005/06-йилги мавсумни чемпионатдаги учинчи ўрин билан якунлаган ва жамоада аввалги бирлик йўқолганди.

Руй Коштанинг илк мавсуми жароҳатлар сабаб тўлиқ муваффақиятли кечмади. Шунга қарамай, унинг тажрибаси кийиниш хонасига янги руҳ олиб кирди. «Бенфика» УЕФА кубогида чоракфиналгача етиб борди.

Кейинги мавсумда Руй Кошта тўлиқ тикланиб, клубнинг 2007-йилдаги энг яхши футболчиси деб топилди.

У «Бенфика» сафида барча мусобақаларда 48 та учрашув ўтказиб, 7 та гол урди. Шулардан бири Чемпионлар лигаси саралашидан ўрин олган «Копенгаген» дарвозасига киритилган эди.

2007-йилги сўнгги ўйинида «Бенфика» «Витория Сетубал»ни 3:0 ҳисобида мағлуб этди. Руй Кошта мухлисларнинг олқишлари остида профессионал фаолиятини якунлади.

«Бугун менинг тўққиз ёшимда бошлаган фаолиятим якунланмоқда. Мен фаолиятимни орзу қилган жойим — «Бенфика»да тугатаётганимдан жуда бахтиёрман», — деган эди у.

Кейинчалик Руй Кошта клубнинг спорт директори бўлди. 2021-йилда эса «Бенфика» президенти этиб сайланди ва ҳозиргача ушбу лавозимда фаолият юритмоқда.

Диего Милито Европада фаолиятини анча кечроқ юқори даражага олиб чиққан футболчилардан бири эди.

У «Женоа» ва «Реал Сарагоса»даги муваффақиятли ўйинлари орқали ўз номини танитди. Аммо унинг фаолиятидаги энг катта бурилиш 30 ёшида, Жозе Моуриньо уни «Интер»га олиб келганида юз берди.

Милито 2009/10-йилги мавсумда «Интер»нинг тарихий треблига эришишида асосий футболчилардан бири бўлди. Айниқса, Чемпионлар лигаси финалида «Бавария»га қарши иккита гол уриб, жамоасига бош совринни олиб берди.

Сан-Сиродаги яна тўрт йиллик фаолиятидан сўнг аргентиналик ҳужумчи ўзининг илк профессионал клуби — «Расинг»га қайтди.

Милито иккинчи дебютидаёқ гол урди ва кейинчалик жамоани Аргентина чемпионлигига олиб чиқди. «Расинг» 13 йиллик чемпионлик соғинчига барҳам берди.

35 ёшли Милито мавсум давомида 17 та ўйинда 9 та голга бевосита ҳисса қўшди.

«Мен бунга ишонолмаяпман. Бу орзунинг чўққиси. Гўё осмонни қўлларим билан ушлаб тургандайман», — деган эди Милито ҳал қилувчи баҳсдан сўнг.

У 2016-йилда фаолиятини якунлади ва кейинчалик «Расинг»да техник директор сифатида ҳам ишлади.

Дирк Кёйт «Ливерпуль»даги олти йиллик фаолияти давомида мухлисларнинг севимлисига айланган. Унинг кучли томони тинмай меҳнат қилиши ва муҳим учрашувларда гол уриши эди.

Нидерландия миллий жамоаси сафида 104 та ўйинда 24 та гол урган Кёйт фаолиятининг энг ёрқин саҳифаларидан бирини «Фейеноорд»да ёзди.

У клубдаги илк фаолияти давомида 70 та гол урган. 2015-йилда «Фенербахче»дан «Фейеноорд»га қайтгач эса яна 38 та гол қўшди.

2015/16-йилги мавсумда Кёйт 23 та гол уриб, жамоага Нидерландия кубогини қўлга киритишда ёрдам берди.

Кейинги мавсумда 36 ёшли футболчи яна муҳим рол ўйнади. «Фейеноорд» 18 йиллик танаффусдан сўнг Эредивизи чемпионлигини қўлга киритди. Кёйт мавсумнинг сўнгги турида «Хераклес» дарвозасига хет-трик қайд этди.

«Мен икки йил аввал қайтганимда чемпион бўлишимиз мумкинлигини айтгандим. Ҳамма эса устимдан кулганди. Мен Чемпионлар лигаси ва Жаҳон чемпионати финалида ўйнаганман, машҳур клубларда тўп тепганман. Аммо бу фаолиятимдаги энг яхши лаҳза», — деди Кёйт.

Чемпионликдан уч кун ўтиб, Кёйт бутсаларини михга илиб, мураббийлик фаолиятини бошлади.

Робин ван Перси ҳам «Фейеноорд» тарбияланувчиси бўлиб, кейинчалик Англия Премьер-лигасининг энг хавфли ҳужумчиларидан бирига айланди.

У «Арсенал» сафида порлади ва 2012/13-йилги мавсумда «Манчестер Юнайтед» билан Англия чемпионлигини қўлга киритди.

Кейинчалик фаолиятини «Фенербахче»да давом эттирган Ван Перси 2018-йил январь ойида шартномасини бекор қилиб, 34 ёшида «Фейеноорд»га қайтди.

У дастлабки 14 учрашувда 7 та гол урди. «АЗ Алкмар»га қарши Нидерландия кубоги финалида эса чиройли услубдаги зарба билан гол уриб, жамоасининг 3:0 ҳисобидаги ғалабасига ҳисса қўшди.

2018/19-йилги мавсумда Ван Перси жамоа сардори этиб тайинланди ва бу унинг профессионал футболчи сифатидаги сўнгги мавсуми бўлди.

У барча мусобақаларда 18 та гол урди. «Аякс»га қарши 6:2 ҳисобидаги ғалабада икки марта гол уриб, Эредивизининг энг кекса дубль муаллифларидан бирига айланди.

«Мен футболдан завқ олишни йўқотгандим. Фаолиятимни завқсиз якунлашни истамасдим. «Фейеноорд»да эса бу завқ яна қайтди», — деган эди Ван Перси.

2025-йилда у яна «Фейеноорд»га қайтди, бу сафар бош мураббий сифатида. У жамоани Эредивизида иккинчи ўринга олиб чиқди ва Чемпионлар лигасига йўлланма олди.

Карлос Тевес Европада «Манчестер Юнайтед», «Манчестер Сити» ва «Ювентус» сафидаги муваффақиятли фаолияти орқали дунёнинг энг кучли ҳужумчиларидан бирига айланди.

Аммо аргентиналик футболчининг қалби доимо «Бока Хуниорс»га тегишли бўлиб қолди.

Тевес 2005-йилда «Бока»ни тарк этди. Орадан 10 йил ўтиб, клубга қайтди ва 2018-йилда яна бир бор жамоа билан шартнома имзолади.

Унинг учинчи ва сўнгги даври энг самаралиларидан бири бўлди. Тевес уч йил давомида тўртта совринни қўлга киритди, жумладан, икки марта Аргентина чемпионлигини нишонлади.

112 та учрашувда 45 та голга бевосита ҳисса қўшган Тевеснинг энг ёрқин лаҳзаларидан бири 2019/20-йилги мавсумнинг сўнгги турида юз берди.

«Бока» чемпионлик учун «Ривер Плейт» билан курашаётган эди. Тевес «Химнасия и Эсгрима»га қарши учрашувда узоқ масофадан ҳал қилувчи голни урди. «Ривер» эса ўз ўйинида дуранг қайд этгани сабаб «Бока» чемпионликни қўлга киритди.

Тевес 2021-йил июнь ойида профессионал фаолиятини якунлади.

«Одамлар менинг қоним қизил эмас, кўк ва сариқ эканини билишади», — деган эди у «Бока» рангларини назарда тутиб.

Марсело 2005-йилда «Флуминенсе»дан «Реал Мадрид»га кўчиб ўтди ва Мадрид клуби тарихидаги энг совриндор футболчилардан бирига айланди.

У «Реал Мадрид» сафида 25 та совринни қўлга киритди. 2022-йилда клубни эркин агент сифатида тарк этганидан сўнг қисқа муддат «Олимпиакос»да ўйнади.

Кейин эса болалик клубига қайтиш вақти келди.

Марселенинг «Флуминенсе»га қайтишини 30 мингдан ортиқ мухлис стадионда кутиб олди.

«Бу ҳаётимдаги энг яхши лаҳза. Мен уйга қайтдим. Барчангизга раҳмат. Ишончим комил, ажойиб йил бўлади», — деди Марсело.

Унинг сўзлари тез орада ҳақиқатга айланди.

Бразилия чемпионати финалида «Флуминенсе» «Фламенго»ни 4:1 ҳисобида мағлуб этди ва ўша учрашувда Марсело ажойиб индивидуал ҳаракатдан сўнг гол урди.

Шунингдек, у «Флуминенсе»нинг Либертадорес кубоги финалигача бўлган юришида муҳим рол ўйнади.

Маракана стадионидаги финалда «Флуминенсе» «Бока Хуниорс»ни қўшимча вақтда 2:1 ҳисобида мағлуб этди. Шу тариқа Марсело ҳам Либертадорес, ҳам Чемпионлар лигасини қўлга киритган футболчилар қаторидан жой олди.

Финалдан сўнг у кўз ёшларини тия олмади.

«Реал Мадрид» тушунади. Бу клуб даражасидаги фаолиятимдаги энг муҳим соврин. Чунки айнан «Флуминенсе» мени тарбиялаган», — деди Марсело.

Кейинчалик «Флуминенсе» футболчининг шарафига ўз машғулот базасини унинг номи билан атади.

Марсело 2025-йил февралида профессионал фаолиятини расман якунлади.

Санти Касорла «Реал Овьедо» академиясида етти йил таҳсил олди. Бироқ клуб молиявий инқирозга юз тутгани сабабли у ўсмирлик давридаёқ жамоани тарк этишга мажбур бўлди.

Касорла профессионал фаолиятини «Вильярреал»да бошлади. Кейинчалик «Рекреативо», «Малага», яна «Вильярреал» ва «Ас-Садд» клубларида тўп тепди.

Испания миллий жамоаси билан эса 2008 ва 2012-йилларда Европа чемпионлигини қўлга киритди.

2012-йилда «Арсенал» Касорлани ўз сафига қўшиб олди. Испаниялик футболчи Лондон клубида мухлисларнинг севимлисига айланди ва икки марта Англия кубогини қўлга киритди.

Қатардаги «Ас-Садд» сафида яна олтита соврин ютган Касорла 38 ёшида, 2023-йил августида «Реал Овьедо»га қайтди.

У клубга қайтганидан сўнг имкон қадар кам маош олишга рози бўлди. Хабарларга кўра, унинг мавсумлик маоши атиги 91 минг еврони ташкил қилган. Бундан ташқари, футболчи футболкаларининг сотилишидан тушган маблағнинг 10 фоизини академияга йўналтиришни сўраган.

Касорланинг асосий мақсади аниқ эди: «Реал Овьедо»ни 24 йиллик танаффусдан сўнг яна Ла Лигага олиб чиқиш.

2024/25-йилги мавсумда бу мақсад амалга ошди.

«Реал Овьедо» Сегунда дивизионини учинчи ўринда якунлаб, плей-оффга чиқди. Яримфиналда «Алмерия» мағлуб этилди.

Жавоб учрашувида захирадан майдонга тушган Касорла жарима зарбасидан ғалаба голини урди.

Финалда эса «Мирандес»га қарши баҳсда у пенальтини аниқ амалга оширди. «Овьедо» 3:2 ҳисобида ғалаба қозониб, Ла Лигага қайтди.

Касорланинг шартномаси якунланган бўлса-да, 40 ёшли футболчи «Реал Овьедо» билан яна бир йилга шартнома имзолади.

Афсуски, жамоа янги мавсумда Ла Лиганы сўнгги ўринда якунлаб, дарҳол Сегунда дивизионига қайтди. Касорла эса асосан захирадан майдонга тушиб, жамоасига ёрдам беришга ҳаракат қилди.

Шунга қарамай, унинг фаолият якуни ўзи учун алоҳида аҳамият касб этди. Касорла профессионал футбол билан хайрлашаётганида, ижтимоий тармоқдаги саҳифасида шундай ёзди:

«Энди ҳаммаси якунланаётган, бутсалар михга илинаётган ва шовқин сукутга айланаётган бир пайтда ҳаммаси ўз ўрнига тушади. Чунки якун исталган жойда эмас, айнан уйда бўлди»

Касорланинг ҳикояси футболчининг болалик клубига қайтиши қандай қилиб бутун фаолиятнинг энг таъсирли саҳифасига айланиши мумкинлигини яна бир бор кўрсатди.

Sports24.uz хабар беришича, 33 ёшли футболчи «Виктория» билан шартнома имзолади.

Холматовнинг сўнгги клуби — Индонезиянинг «Персиба»си ҳисобланади.

Шунингдек, ҳимоячи «Янгиер» сафида ўйнаган. Кейинчалик Бангладешда «Раҳматганж MFS», «Башундҳара Кингз» ва «Шейх Жамол» жамоалари шарафини ҳимоя қилди.

2025 йил январь ойида Холматов Камбоджанинг «Киривонг Сок Сен Чей» клубига ўтди. Ўша йил сентябрь ойида эса Индонезиянинг «Персиба Баликпапан» жамоаси билан шартнома имзолади.

Кичик италян клуби қандай қилиб қуйи дивизиондан Чемпионлар лигасигача етиб келди? Сеск Фабрегас бошчилигидаги «Комо»нинг муваффақият сири нимада?

«Комо» сўнгги йилларда Италия футболидаги энг қизиқарли лойиҳалардан бирига айланди. Бир неча йил аввал клубнинг қиймати 1 миллион еврога ҳам етмаган бўлса, бугун у Чемпионлар лигасида иштирок этмоқда ва келажакда 1 миллиард евролик клубга айланишни мақсад қилган.

«Комо» ўзининг ижтимоий тармоқлардаги саҳифасида «Энг гўзал манзилда энг чиройли футбол» шиоридан фойдаланади. Бу, бир қарашда, катта даъводек туюлиши мумкин. Бироқ клуб жойлашган ҳудуд ва жамоанинг сўнгги йиллардаги футболи бу шиорни оқлаётгандек.

«Комо» стадиони — 13 минг томошабинга мўлжалланган «Жузеппе Синигаля» аренаси — замонавийлик бўйича Италиядаги энг яхши стадионлардан эмас. Қарийб 100 йиллик стадион ҳали ҳам ўз ёшини кўрсатиб туради. Аммо унинг жойлашуви мутлақо ноёб.

Арена машҳур Комо кўли қирғоғида жойлашган. Бу ҳудуд нафақат Италиянинг, балки бутун дунёнинг энг машҳур сайёҳлик масканларидан бири ҳисобланади.

Энди эса айнан шу кичик шаҳарча жамоаси Европанинг энг нуфузли турнири — Чемпионлар лигасида ўз дебютини нишонламоқда.

Ҳаммаси 2019 йилда бошланди

Комо тарихидаги катта бурилиш 2019 йилда юз берди. Ўша пайтда Индонезиянинг «Джарум Груп» компанияси клубни сотиб олди.

Қизиғи шундаки, клуб дастлаб инвесторларнинг асосий мақсади бўлмаган. Комо аслида футбол ҳақидаги ҳужжатли фильм лойиҳаси учун локация излаш жараёнида эътиборга тушган.

«Джарум Груп» вакили Мирван Суварсо ва унинг ҳамкасблари Италияда футболга оид ҳужжатли фильм суратга олишни режалаштирган эди. Милан атрофидаги ҳудудларни ўрганиш давомида улар Комога дуч келишди.

Ўша пайтда «Комо» эндигина Серия «C1» даражасига қайтган, клуб инфратузилмаси эса жуда оғир аҳволда эди.

Жамоанинг стадиони таъмирталаб, машғулот базаси доимий эмас, академия эса клубдан ташқарида бошқариларди. Бундан ташқари, Комо тарихида икки марта банкротлик ҳолати кузатилган, ўйинларга ўртача 800 нафарга яқин мухлис ташриф буюрарди.

Аммо янги эгалар айнан мана шу муаммоларнинг ортида катта имкониятни кўришди.

Денис Уайзнинг роли

Пул муаммо эмасди. «Джарум Груп» эгаларидан Буди ва Бамбанг Хартоно ака-укалари дунёнинг энг бадавлат инсонлари қаторига киради.

Асосий масала эса мавжуд маблағни қандай тўғри сарфлаш эди.

Шу сабабли клуб раҳбарияти футбол бошқарувида катта тажрибага эга бўлган собиқ Англия ва «Челси» ярим ҳимоячиси Денис Уайзга мурожаат қилди.

Уайз дастлаб маслаҳатчи сифатида ишлади, кейинчалик эса клуб бош директори ва президенти лавозимларида фаолият юритди.

Унинг вазифаси жуда оддий, аммо мураккаб эди: «Комо»ни нолдан қуриш.

«Клубнинг ўз машғулот базаси ҳам йўқ эди. Улар йилма-йил ижарага олинадиган майдондан фойдаланишарди. Мухлислар сони атиги 800 атрофида эди»,- дея кейинчалик Уайз ўша даврни эслаган.

У клуб академиясини қайта ташкил этди, инфратузилмани яхшилади, мухлислар билан алоқаларни кучайтирди ва трансферларда катта маблағ сарфламасдан самарали ишлашга ҳаракат қилди.

Бир вақтнинг ўзида «Комо»да 14 нафаргача ижарага олинган футболчи бўлган.

Аммо бу вақтинчалик босқич эди. Клуб аста-секин ўсишни бошлади.

Сеск Фабрегаснинг келиши

2021 йилга келиб «Комо» яна Серия «Б»га қайтди. Бу клуб учун катта қадам эди.

Орадан бир йил ўтиб эса лойиҳа янада катта эътиборга тушди.

2022 йил ёзида жаҳон чемпиони Сеск Фабрегас «Комо»га футболчи сифатида қўшилди. Бундан ташқари, испаниялик собиқ футболчи клуб акциядорларидан бирига ҳам айланди.

Фабрегаснинг «Комо»ни танлашида Денис Уайз муҳим рол ўйнади.

«Мен пул ҳақида ўйламадим. Мени ҳаяжонлантирадиган лойиҳага қўшилишни истадим. Бу клубнинг келажаги борлигига ишонаман»,- деган эди Фабрегас.

Уайз, Суварсо ва Фабрегаснинг мақсади бир хил эди: «Комо»ни имкон қадар юқорига олиб чиқиш.

2024 йилда бу режа амалга ошди. «Комо» 20 йилдан ортиқ вақт ичида илк бор Серия «А»га қайтди.

Фабрегас — клубнинг асосий фигураси

Фабрегас дастлаб мураббийлар штабида ёрдамчи сифатида кўрсатилган бўлса-да, амалда жамоанинг футбол фалсафасини шакллантиришда асосий ролни бажара бошлади.

2024 йил ёзида Денис Уайз клубни тарк этганида, у «Комо»нинг эндиликда Фабрегас йўналишидан боришини айтди.

Фабрегас ва Суварсо эса ҳамон бир хил қарашларга эга эди.

«Бизнинг қарашларимиз ва мақсадимиз бир хил — имкон қадар юқорига кўтарилиш. Ҳозир биз ҳали ҳам кичик клубмиз, аммо келажак учун жуда катта амбицияларимиз бор», деган Фабрегас.

Клуб раҳбариятининг Фабрегасга берган асосий топшириғи ҳам аниқ эди: ҳужумкор ва томошабоп футбол ўйнаш.

Бу ерда мақсад фақат ғалаба қозониш эмасди. Комо футбол орқали ўз брендини ҳам ривожлантирмоқчи эди.

«Пул сарфлаб, қиймат яратиш»

«Комо» Серия «А»га чиқиши билан трансфер бозорида фаол ҳаракат қила бошлади.

Клубнинг харажатлари даромадидан сезиларли даражада юқори бўлди. Серия «Б»даги сўнгги мавсумда «Комо»нинг операцион харажатлари 52 миллион еврони ташкил этган бўлса, операцион даромад атиги 10 миллион евро атрофида эди.

Серия «А»га чиққач эса трансфер харажатлари янада ошди.

Бир мавсумда клубнинг соф трансфер баланси минус 93 миллион евродан ошди. Кейинги мавсумда эса бу кўрсаткич қарийб минус 109 миллион еврога етди.

Стратегия оддий эди: бугун катта маблағ сарфлаш, эртага клуб қийматини ошириш.

Бу стратегия ҳозирча ўзини оқламоқда.

Фабрегас бошчилигидаги «Комо» Серия «А»нинг илк мавсумидаёқ кутилмаган натижа қайд этди ва чемпионатни тўртинчи ўринда якунлади.

Бу натижа клуб раҳбариятининг ўзини ҳам ҳайратда қолдирди.

Футболдан ташқаридаги катта бизнес

«Комо» лойиҳасининг энг муҳим жиҳати шундаки, клуб ўзини фақат футбол жамоаси сифатида кўрмаяпти.

Улар Комо кўлининг дунёдаги нуфузидан фойдаланишга ҳаракат қилмоқда.

«Футбол Бенчмарк» вакили Антонио Ди Чанни таъкидлаганидек, клуб сўнгги уч мавсумда қарийб 200 миллион евро зарар кўрган бўлса-да, бу даврда у Серия «А»га чиқди ва Чемпионлар лигасига йўлланма олди.

Стадион ҳам босқичма-босқич янгиланмоқда. Унинг сиғими келажакда 15–17 минг томошабинга етказилиши режалаштирилган.

Бироқ асосий даромад манбаларидан бири стадионнинг ўзи эмас, балки Комо бренди ва туризм бўлиши мумкин.

Комо шаҳрига йилига миллионлаб сайёҳлар ташриф буюради. Клуб эса ушбу оқимни ўз аудиториясига айлантирмоқчи.

Масалан, клубнинг «Тҳе Cлуб он тҳе Лаке» номли хусусий аъзолик клуби ҳам мавжуд. Унинг йиллик аъзолик бадали 4 500 еврони ташкил этади.

Клуб шунингдек лицензиялаш бизнесини фаол ривожлантирмоқда.

Голливуд юлдузлари ҳам «Комо»ни танламоқда

«Комо» стадионида сўнгги 18 ой давомида бир қатор машҳур актёрлар кўриниш берди.

Улар орасида Хю Грант, Майкл Фассбендер, Адриен Броди, Кира Найтли, Кейт Бекинсейл, Жефф Голдблум, Бенедикт Камбербетч ва Хю Жекман каби юлдузлар бор.

Клуб президенти Мирван Суварсо эса уларнинг ташрифлари махсус ПР кампанияси эмаслигини таъкидлаган.

Унинг сўзларига кўра, машҳурлар «Комо»га ўз хоҳишлари билан келишмоқда.

Бу эса клубнинг оддий футбол жамоасидан халқаро ҳаёт тарзи брендига айланиш йўлида эканини кўрсатади.

«Футболнинг бош директори» — Фабрегас

«Комо» лойиҳасида Фабрегаснинг ўрни алоҳида.

Клубнинг бошқа машҳур акциядорлари орасида Тери Анри ҳам бор. Рафаел Варан эса клуб директорлар кенгашида фаолият юритади.

Аммо лойиҳанинг асосий футбол юзи — Фабрегас.

Суварсо уни «футболнинг бош директори» деб атайди.

Клуб раҳбариятининг фикрича, Фабрегас нафақат бош мураббий сифатида, балки клубнинг умумий футбол фалсафасини яратишда ҳам муҳим рол ўйнайди.

Комо учун бу фалсафа — ҳужумкор, замонавий ва томошабоп футбол.

Бунинг яна бир сабаби бор: клуб футбол орқали сайёҳларни ҳам жалб қилмоқчи.

Суварсонинг айтишича, у «Комо»ни маълум маънода Диснейнинг бизнес моделига ўхшатади.

«Дисней учун Диснейленд — кўнгилочар бизнеснинг асосий қисми. Биз учун эса футбол клуби ва стадиондаги «матчдай» тажрибаси худди шундай рол ўйнайди»,- дея тушунтирган у.

Халқаро бозорга чиқиш

«Комо» қисқа вақт ичида халқаро аудиторияни ҳам шакллантира бошлади.

Клуб Серия «Б»да ўйнаган пайтидаёқ 122 та мамлакатга чипталар сотган.

Клубнинг электрон савдосида хорижий харидорларнинг улуши ҳам ошмоқда. Маълумотларга кўра, ўтган мавсумда «э-cоммерcе» савдосининг 20 фоизи хориждан келган бўлса, АҚШнинг ўзи жорий мавсумдаги савдоларнинг 12 фоизини ташкил қилган.

Бундан ташқари, клуб Комо шаҳрида ўз дўконлари сонини кўпайтирди.

Бир неча йил аввал шаҳарда клубнинг умуман дўкони бўлмаган бўлса, ҳозир тўртта дўкон ва вилоят бўйлаб 485 та савдо нуқтаси мавжуд.

Бу кичик футбол клубининг тобора йирик халқаро брендга айланаётганидан далолат беради.

1 миллиард евролик баҳо — реал мақсадми?

«Комо» президенти Мирван Суварсо клуб келажакда 1 миллиард евродан юқори қийматга эга бўлиши мумкинлигини айтган.

Бироқ мутахассислар бу мақсадга ҳали анча борлигини таъкидлашмоқда.

«Футбол Бенчмарк» маълумотларига кўра, 2024/25 йилги мавсумда «Комо»нинг даромади тахминан 50 миллион еврони ташкил этган.

Чемпионлар лигасидаги иштирок эса клубга қўшимча ўнлаб миллион евро даромад келтириши мумкин. Натижада жорий мавсумдаги умумий даромад 100 миллион еврога яқинлашиши эҳтимоли бор.

Аммо 1 миллиард евролик баҳога чиқиш учун фақат Чемпионлар лигасининг бир мавсумидаги муваффақият етарли эмас.

Комо Серия «А»да барқарор жамоага айланиши, мунтазам равишда Европа мусобақаларига йўлланма олиши ва юқори ўринлар учун курашиши керак.

Шунингдек, клубнинг трансфер сиёсати ҳам муҳим аҳамият касб этади.

Бугунги кунда «Комо» футболчиларининг умумий бозор қиймати 584,2 миллион еврога баҳоланмоқда. Бир йил аввал эса бу кўрсаткич 288 миллион евро атрофида эди.

Бу жуда катта ўсиш.

«Комо»ни қандай келажак кутмоқда?

«Комо» ҳали 1 миллиард евролик клубга айланган эмас.

Аммо сўнгги бир неча йил ичида амалга оширилган ишлар унинг қанчалик тез ўсганини кўрсатиб турибди.

2019 йилда қиймати 1 миллион еврога ҳам етмаган, Серия «C»да иштирок этаётган ва 800 нафарга яқин мухлис олдида ўйнаётган клуб бугун Серия «А»нинг энг қизиқарли жамоаларидан бирига айланди.

Унинг бошқарувида дунё футболининг таниқли номлари бор. Жамоани эса жаҳон чемпиони Сеск Фабрегас бошқармоқда.

Клубнинг стадиони таъмирланмоқда, академияси ривожлантирилмоқда, мерчандисинг тизими кенгаймоқда, халқаро бозорга чиқиш кучаймоқда ва энг муҳими — Комо кўлининг ноёб бренди футбол билан бирлаштирилмоқда.

Шу сабабли «Комо»нинг 1 миллиард евролик мақсади бугун жуда узоқдек кўринса-да, бу мутлақо имконсиз эмас.

Агар клуб футбол майдонида ҳам, бизнесда ҳам ҳозирги суръатини сақлаб қолса, «Комо»нинг Чемпионлар лигасидаги илк мавсуми унинг Европа футболидаги сўнгги катта чиқиши бўлмаслиги мумкин.

Чиройли футбол, ноёб манзил ва катта амбициялар — «Комо» ҳикояси эндигина бошланаётгандек...